ΕΝΟΤΗΤΑ 1Η: α 1-25

ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ


Musas.jpg
Οι Μούσες χορεύουν με τον Απόλλωνα.
Baldassarre Peruzzi, 16ος αιώνας

ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Λύνουμε ένα σταυρόλεξο;
Κάντε κλικ στο εικονίδιο που ακολουθεί. Γράψτε στο κουτάκι με κεφαλαία γράμματα και πατήστε Enter.







img_kalliope.jpg
Calliope_Homère.jpg
Νίκος Εγγονόπουλος, ” ο Ποιητής και η Μούσα του” 1938
.jpg



Καβάφης Κ. Π.
Ο Ποιητής
Προς τι καλόν, τι όφελος ηθέλησεν η τύχη,
κ’ εν τη αδυναμία μου επλάσθην ποιητής;
Μάταιοι είν’ οι λόγοι μου· της λύρας μου οι ήχοι
αυτοί οι μουσικώτεροι δεν είναι αληθείς.

Εάν θελήσω ευγενές αίσθημα να υμνήσω,
όνειρα είν’, αισθάνομαι, η δόξα κ’ η αρετή.
Παντού απογοήτευσιν ευρίσκ’ όπου ατενίσω,
κ’ επί ακάνθων πανταχού ο πους μου ολισθεί.

Η γη ’ναι σφαίρα σκοτεινή, ψυχρά τε και δολία.
Τα άσματά μου πλανερά του κόσμου είν’ εικών.
Έρωτα ψάλλω και χαράν. Aθλία παρωδία,
αθλία λύρα, έρμαιον παντοίων απατών!

Η Μούσα
Δεν είσαι ψεύστης, ποιητά. Ο κόσμος τον οποίον
οράς εστίν ο αληθής. Της λύρας αι χορδαί
μόναι γνωρίζουν τ’ αληθές, και εις αυτόν τον βίον
οι ασφαλείς μας οδηγοί μόναι εισίν αυταί.

Του θείου είσαι λειτουργός. Σοι έδωκε τον κλήρον
του κάλλους και του έαρος. Μελίρρυτος αυδή
ρέει από τα χείλη σου, και θησαυρείον μύρων
είσαι — χρυσή υπόσχεσις και άνωθεν φωνή.

Εαν η γη καλύπτεται με σκότον, μη φοβείσαι.
Μη ό,τι είναι έρεβος νόμιζε διαρκές.
Φίλε, πλησίον ηδονών, ανθών, κοιλάδων είσαι·
θάρρει, και βάδισον εμπρός. Ιδού το λυκαυγές!

Ομίχλη μόνον ελαφρά το βλέμμα σου τρομάζει.
Υπό τον πέπλον ευμενής η φύσις διά σε
ρόδων, και ίων, κ’ ευγενών ναρκίσσων ετοιμάζει
στεφάνους, των ασμάτων σου ευώδεις αμοιβαί.

(Από τα Αποκηρυγμένα, Ίκαρος 1983)

800px-Sarcophagus_Prometheus_Louvre_Ma339.jpg
Οι Θεοί του Ολύμπου. Αναπαράσταση σε σαρκοφάγο. Μουσείο του Λούβρου.

Ποιος είναι κατά τη γνώμη σας ο Θεός Ποσειδώνας κι από πού τον αναγνωρίζετε;




ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ

ΤΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ - ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ

Μια πρώτη γνωριμία με τα πρόσωπα και το μύθο, με βάση της πληροφορίες που δίνονται στο προοίμιο


_ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ_ΕΝΝΟΙΟΛΟΓ._ΧΑΡΤΗΣ.JPG

ΤΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ - ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΕ ΟΜΑΔΕΣ - ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Α' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με το ήθος του Οδυσσέα.

Αποστολή σας είναι να ηθογραφήσετε τον κεντρικό ήρωα, τον Οδυσσέα, όπως παρουσιάζεται μέσα από τις πληροφορίες που μας δίνει ο Όμηρος στο προοίμιό του. Κρατήστε λοιπόν σημειώσεις.
Στη συνέχεια να επεξεργαστείτε την εικόνα 5, σελίδα 19.

Πιο συγκεκριμένα:
    • Όπου μπορείτε, ο χαρακτηρισμός σας να είναι ένα επίθετο. Όπου αυτό δεν είναι εφικτό, ο χαρακτηρισμός σας να γίνει περιφραστικά.
    • Ο χαρακτηρισμός σας θα προκύπτει από συγκεκριμένες φράσεις και δε θα είναι αυθαίρετος. (Συμβουλευτείτε, αν κρίνετε απαραίτητο, τον εννοιολογικό χάρτη του πίνακα).
    • Παρατηρήστε την εικόνα 5, της σελίδας 19, συζητήστε και γράψτε μία παράγραφο, που θα προκύπτει από την ομαδική σας δουλειά, με βάση τα ακόλουθα ερωτήματα:
- Πού βρίσκεται ο Οδυσσέας σύμφωνα με το σχόλιο του έργου;
- Γιατί φαίνεται προβληματισμένος; Τι νομίζετε ότι σκέφτεται; (Βοηθηθείτε από στίχους του προοιμίου).


Β' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με τη θεματογραφία του έπους.

Αποστολή σας είναι να καταγράψετε τα θέματα που θίγει ο ποιητής στο έπος, όπως αυτά παρουσιάζονται μέσα από το προοίμιο. Στη συνέχεια να γράψετε μία παράγραφο, που θα προκύπτει από την ομαδική σας δουλειά.
Στο έργο σας θα σας βοηθήσει η επεξεργασία των ακόλουθων ερωτημάτων. Κρατήστε λοιπόν σημειώσεις.

Πιο συγκεκριμένα:
    • Πού βρίσκεται τώρα (ποιητικό παρόν) ο Οδυσσέας και γιατί;
    • Ποιο είναι το πρόβλημά του αυτή τη στιγμή (ποιητικό παρόν) και ποιες οι επιθυμίες του;
    • Τι πληροφορίες αντλούμε για το παρελθόν του;
    • Τι αποφάσισαν οι θεοί γι’ αυτόν και ποιος θεός αντιτίθεται;
    • Τι προβλέπεται για το μέλλον του Οδυσσέα,όπως προκύπτει μέσα από το κείμενο;
Στην παράγραφο που θα γράψετε, θα αναφέρετε τα θέματα που θίγονται στο έπος, με άξονα το χρόνο: παρελθόν – παρόν – μέλλον.


Γ' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με τις συνέπειες των ανθρώπινων πράξεων και το ρόλο των θεών στην Οδύσσεια.

Αποστολή σας είναι να εντοπίσετε:
α) μια βασική ηθική αρχή, σύμφωνα με την οποία κινούνται τα πρόσωπα της Οδύσσειας,
β) πώς παρουσιάζονται οι θεοί και ποιος ο ρόλος τους στην υπόθεση του έπους.
Στο έργο σας θα σας βοηθήσει η επεξεργασία των ακόλουθων ερωτημάτων. Κρατήστε λοιπόν σημειώσεις και φτιάξτε ένα σχεδιάγραμμα με τις απαντήσεις σας, που θα προκύπτει από την ομαδική σας δουλειά.

Πιο συγκεκριμένα ως προς το α θέμα:
    • Τι έκαναν οι σύντροφοι του Οδυσσέα και τι έπαθαν; Εντάξτε την απάντησή σας στο σχήμα: αιτία - συνέπεια της πράξης τους.
    • Γιατί οι σύντροφοι του Οδυσσέα χαρακτηρίζονται νήπιοι και μωροί; (διαβάστε και το σχόλιο 7 του βιβλίου σας).
Ως προς το β θέμα:
    • Ποιοι είναι υπέρ και ποιοι κατά της επιστροφής του Οδυσσέα;
    • Ποια ανθρώπινα γνωρίσματα ή συναισθήματα φαίνεται να έχουν οι θεοί της Οδύσσειας;


Δ' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με τη Μούσα και τη σχέση της με τον ποιητή.

Αποστολή σας είναι να γνωρίσετε πρώτα εσείς και μετά να συστήσετε και σε μας τη Μούσα. Κρατήστε λοιπόν σημειώσεις.
Στη συνέχεια να επεξεργαστείτε την εικόνα 2, σελίδα 17









Πιο συγκεκριμένα:
    • Ποια είναι η Μούσα στην οποία απευθύνεται ο ποιητής και γιατί απευθύνεται σ’ αυτήν; (Συμβουλευτείτε το σχόλιο 3 και θυμηθείτε ό, τι συζητήσαμε στην εισαγωγή).
    • Σε ποιο σημείο μιλά ο ποιητής και σε ποιο η Μούσα; (Στα προηγούμενα ερωτήματα θα απαντήσετε προφορικά. Κρατήστε λοιπόν σημειώσεις).
    • Παρατηρήστε τον πίνακα της σελίδας 17, συζητήστε και γράψτε μία παράγραφο, που θα προκύπτει από την ομαδική σας δουλειά, με βάση τα ακόλουθα ερωτήματα:
- Τι βλέπετε σε αυτό το έργο που σας προξενεί το ενδιαφέρον;
- Πώς κατά τη γνώμη σας τελικά δηλώνεται η εξάρτηση του ποιητή από τη Μούσα;


Ε' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με το ταξίδι του Οδυσσέα.

Αποστολή σας είναι να καταγράψετε τις περιπέτειες του Οδυσσέα με τη σειρά που ο ίδιος τις βίωσε. Στη συνέχεια να παρατηρήσετε τη σειρά με την οποία προτιμά να τις παρουσιάσει ο Όμηρος.
Θα χρησιμοποιήσετε το διαδίκτυο, γι αυτό η αμάδα σας θα εργαστεί στον υπολογιστή. Στο φυλλομετρητή μεταβείτε στο «Ψηφιακό Σχολείο»
(//http://digitalschool.minedu.gov.g//) κι ακολουθήστε την ακόλουθη πορεία:
Α Γυμνασίου > Ομηρικά έπη – Οδύσσεια > υποστηρικτικό υλικό > Ομηρικά έπη > Το ταξίδι του Οδυσσέα > αναπαραστάσεις > Το ταξίδι του Οδυσσέα (αφήγηση).
Στο έργο σας θα σας βοηθήσει η επεξεργασία των ακόλουθων ερωτημάτων. Κρατήστε λοιπόν σημειώσεις και φτιάξτε ένα σχεδιάγραμμα με τις απαντήσεις σας, που θα προκύπτει από την ομαδική σας δουλειά.

Πιο συγκεκριμένα:
    • Καταγράψτε με τη σειρά τα ταξίδια – περιπέτειες του Οδυσσέα.
    • Ποιες από τις περιπέτειές του αναφέρονται στο προοίμιο;
    • Ποιες απ’ αυτές αναφέρονται στο παρελθόν του ήρωα, ποιες στο παρόν του και ποιες στο μέλλον;
    • Από ποιο σημείο η Μούσα επιλέγει να ξεκινήσει την ιστορία του Οδυσσέα; Τι πετυχαίνει ο ποιητής με αυτόν τον τρόπο; (Συμβουλευτείτε το σχόλιο 9).


ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΖΗΤΟΥΜΕΝΑ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΤΑΞΗ Α1

A ΟΜΑΔΑ:
Αθανασιάδης Δημήτρης
Βαλλίδης Μιχάλης
Γακιόπουλος Μιχάλης
Γούρος Δημήτρης
Ηλίγια Βαγγέλης

Στο προοίμιο ο ποιητής, αφού παρακαλέσει την Μούσα να του συμπαρασταθεί και να τον βοηθήσει στην διήγηση των κατορθωμάτων του
ήρωά του, μας δίνει και τις βασικές πληροφορίες για το ποίημα του. Κεντρικός του ήρωας είναι ο Οδυσσέας, πορθητής της Τροίας, που αφού
ταξίδευε σε διάφορα μέρη και ταλαιπωρήθηκε αφάνταστα στις θάλασσες, γύρισε επιτέλους στην πατρίδα του. Ένας ήρωας που στάθηκε
πιστός στους συντρόφους του, οι οποίοι χάθηκαν από δικό τους φταίξιμο μέσα από το πέρασμα των περιπετειών τους.
Ο αγώνας του καρτερικός και δύσκολος, υπέμενε όλες τις κακουχίες χωρίς να ξεχάσει ποτέ ότι ο στόχος του είναι ο γυρισμός στην πατρίδα
και την οικογένειά του.
Εκφραστικότατη είναι η απεικόνιση του Οδυσσέα σε κράνος του 5ου αι. π.Χ. Ο ήρωας ταλαιπωρημένος και σκεφτικός δείχνει σαν κάτι να νοσταλγεί
ακουμπώντας πάνω στα βράχια της Ωγυγίας. Βέβαια αυτό δεν είναι άλλο από την πατρίδα και την οικογένεια. Όλα αυτά τον χαλυβδώνουν,
τον πεισμώνουν, για να μπορέσει έτσι σε πείσμα των θεών, να γυρίσει στον τόπο του.

Β OMAΔΑ:
Αγοράτσιος Ζήνων
Αλμπάνης Χρυσόστομος
Βρατίδης Ι.
Γκαρίλας Παναγιώτης
Ιωσηφίδης Δημήτρης

Ο Οδυσσέας αυτή τη στιγμή σύμφωνα με το κείμενο βρίσκεται στο νησί της Καλυψώς.
Το πρόβλημά του είναι, εάν θα καταφέρει να γυρίσει πίσω και να ξαναπατήσει το χώμα
της πατρίδας του, της Ιθάκης. Επίσης προβληματίζεται περισσότερο για το εάν θα
ξαναδεί τη γυναίκα του. Πέρασε δύσκολες στιγμές κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του,
έχασε τους αγαπημένους συντρόφους του στο νησί του υπέρλαμπρου Ήλιου και είχε να
αντιμετωπίσει όλες τις κατάρες του Ποσειδώνα. Οι θεοί όμως τώρα αποφασίζουν να τον
βοηθήσουν να γυρίσει στην πατρίδα του, αν και ο Ποσειδώνας είναι αντίθετος, γιατί ο
Οδυσσέας τύφλωσε το γιο του. Ακόμα κι όταν γυρίσει στην πατρίδα του, ούτε κι εκεί
θα λείψουν οι αγώνες.

Γ ΟΜΑΔΑ :
Ζήλου Μαρίνα
Βερβέρη Ελευθερία
Αγορίδης Στέλιος
Αφεντούλης Γιώργος
Κωνσταντίνα Γεωργακοπούλου

Η βασική ηθική αρχή

Η βασική ηθική αρχή είναι ότι, όποιος φταίει τιμωρείται. Ένα παράδειγμα είναι οι σύντροφοι του Οδυσσέα
που έφαγαν τα βόδια του υπέρλαμπρου ήλιου και στο τέλος έχασαν τη ζωή τους. Αργότερα χαρακτηρίστηκαν
νήπιοι και μωροί, επειδή δεν καταλάβαιναν τις συνέπειες των πράξεων τους, και παρά τις οδηγίες του Οδυσσέα,
που έλεγαν να μην πειράξουν τα βόδια, αυτοί τα έφαγαν. Τέλος, ο Οδυσσέας παρόλο που έμεινε
χωρίς πλήρωμα, συνέχισε το ταξίδι για το νόστο του.

Πώς παρουσιάζονται οι θεοί

Οι θεοί αποφάσισαν να τον αφήσουν να γυρίσει στη πατρίδα του την Ιθάκη, άλλα ο Ποσειδώνας δεν συμφωνούσε,
διότι ο Οδυσσέας τύφλωσε το γιο του, τον Κύκλωπα Πολύφημο. Σχεδόν όλοι οι θεοί έδειξαν συμπόνια,
εκτός από τον θεό της θάλασσας Ποσειδώνα, ο οποίος ένοιωθε απέραντο θυμό.
Οι θεοί στην διάρκεια του προοιμίου έχουν ανθρώπινα συναισθήματα και γνωρίσματα .

Δ ΟΜΑΔΑ:
Βαϊρακτάρη Αγγελική
Γεωργακοπούλου Άρτεμις
Γούρου Αθηνά
Δρόσου Νιμφούδη Νεφέλη
Καραγιάννη Φωτεινή

ΜΟΥΣΑ
Η Μούσα ήταν η κόρη του Δία και της Μνημοσύνης. Λέγεται ότι έδινε έμπνευση στους αοιδούς για τα θέματα
που θα τραγουδούσαν.Υπήρχαν εννιά Μούσες. Ειδικότερα η Καλλιόπη ήταν η Μούσα της Επικής ποίησης, η Κλειώ
της ιστορίας κ.λ.π.. Σήμερα η λέξη Μούσα αναφέρεται κυρίως σε γυναίκες που έχουν την τύχη να εμπνεύσουν έναν καλλιτέχνη.
Ο αρχαίος ποιητής Ομηρος στο προοίμιο ζητάει από τη Μούσα να του ανιστορήσει τις περιπέτειες του Οδυσσέα. Τότε η Μούσα
αρχίζει να ξετυλίγει το κουβάρι της πολύχρονης περιπέτειας του ήρωα, εξιστορώντας τα κατορθώματα του, τα ταξίδια του καθώς και
όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει.

Στον πίνακα του Εγγονόπουλου βλέπουμε την Μούσα και ένα ποιητή. Η Μούσα δεν έχει κεφάλι και ο ποιητής δεν έχει μάτια, αυτιά και χέρια,
κάτι που προξενεί το ενδιαφέρον στον άνθρωπο που το πρωτοαντικρίζει. Ο ζωγράφος μέσα από την έμπνευσή του μάς δείχνει μία Μούσα που
δεν έχει κεφάλι και στην θέση του έχει ένα χαρτί με νότες. Ο ποιητής πάλι, εμφανίζεται να έχει μόνο δάχτυλα, ό,τι δηλαδή χρειάζεται για να
παίξει την μουσική του.
Καθοριστική είναι η ύπαρξη ενός βιολιού που δίνεται από την Μούσα στον ποιητή. Γίνεται έτσι αναφορά στην έμπνευση του ποιητή η οποία θα
έρθει με την παρέμβαση της Μούσας.


Ε ΟΜΑΔΑ:
Α. Χριστίνα
Β. Ελισάβετ
Ζ. Στέλλα
Κ. Αλεξάνδρα
Γ. Θεώνη

Ο Οδυσσέας μετά τη νίκη του στην Τροία έφυγε με δώδεκα πλοία. Το ταξίδι όμως δεν πήγε όπως το περίμενε και κλήθηκε να αντιμετωπίσει πολλές περιπέτειες:
1.Πολέμησε τους Κίκονες στη Θράκη.
2.Βρέθηκε στη χώρα των Λωτοφάγων.
3.Έφτασε εν' αγνοία του στη χώρα των Ανθρωποφάγων Κυκλώπων.
4.Στην Αιολία του δόθηκε από το Θεό Αίολο ως δώρο ένας ασκός τον οποίο άνοιξαν οι σύντροφοί του και έτσι απελευθερώθηκαν όλοι οι άνεμοι.
5.Βρέθηκε στο νησί των Ανθρωποφάγων Λαιστρυγόνων
6.Έφτασε στο νησί της θεάς Κίρκης.
7.Κατέβηκε στον Άδη.
8.Άκουσε δεμένος το τραγούδι των Σειρήνων.
9.Πέρασε από τη Σκύλα και τη Χάρυβδη και έφτασε στη Θρινακία.
10.Πήγε στη Ωγυγία στο νησί της Καλυψώς όπου άθελά του έμεινε 7 χρόνια.
11.Μετά από άλλες περιπέτειες βρέθηκε στο νησί των Φαιάκων, οι οποίοι τον βοήθησαν να γυρίσει στην Ιθάκη.
12.Όταν έφτασε στην πατρίδα του, κλήθηκε να αντιμετωπίσει τους μνηστήρες που διεκδικούσαν το βασίλειο και την γυναίκα του.

Ο Όμηρος παρουσιάζει τις περιπέτειες του Οδυσσέα, του πρωταγωνιστή, από την στιγμή που έφτασε στην Ωγυγία, στο νησί της Καλυψώς.
Το προοίμιο αναφέρεται κυρίως στην περιπέτεια που έζησε ο Οδυσσέας εκεί και τη διαδικασία που κατάφερε να φύγει με την βοήθεια των θεών φυσικά.
Ακόμα αναφέρεται στο νησί του Ήλιου, όπου έχασε όλους του τους συντρόφους και συνέχισε μόνος του το ταξίδι του γυρισμού.

Στο παρελθόν αναφέρονται οι περιπέτειές του από τη στιγμή που ξεκίνησε το ταξίδι του μέχρι τη στιγμή που έφτασε στο νησί της Καλυψώς.
Από εκεί και πέρα είναι το παρόν, δηλαδή τα χρόνια που έμεινε στο νησί της Καλυψώς.
Το μέλλον ξεκινά απ' την στιγμή που έφτασε ο Οδυσσέας στην Ιθάκη και αναφέρεται στις περιπέτειες που έζησε για να νικήσει τους μνηστήρες.

Ο Όμηρος χρησιμοποιεί για το ποίημά του μια τεχνική η οποία ονομάζεται <<in medias res>>.


ΤΑΞΗ Α2

Α ΟΜΑΔΑ

Καραφουλίδης Θοδωρής
Μανωλοπούλου Δήμητρα
Νικόπουλος Θανάσης
Ντάμπος Αντώνης
Ντεμιράι Ρομίνα

1) O Οδυσσέας ήταν πολύτροπος και πολυταξιδεμένος. Ήταν θαρραλέος, διότι έζησε καταμεσής στο πέλαγος
και κουβάλησε το βάρος της ζωής του και των συντρόφων του. Ήταν επίσης καστροπορθητής, διότι πήρε το κάστρο της Τροίας.

2) Ο Οδυσσέας σκέφτεται τον γυρισμό στην πατρίδα του και επίσης να ξανασυναντήσει τη γυναίκα του.

Β ΟΜΑΔΑ

Κουκουνάκης Κωνσταντίνος
Μιτσάνης Πέτρος
Μπίνος Χρήστος-Κωνσταντίνος
Νικολαΐδης Δημήτρης
Ξυμιτίδης Θεόδωρος

ΘΕΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΕΠΟΥΣ

Ο Όμηρος θίγει, όπως βλέπουμε στο προοίμιο, κάποια θέματα, σχετικά με τον Οδυσσέα,τα οποία τα παρουσιάζει με χρονολογική σειρά.
Καταρχάς, πάτησε της Τροίας το κάστρο. Μετά, κατά τη διάρκεια του νόστου του, οι συντρόφοι του σκότωσαν τα βόδια του Ήλιου.
Τώρα ο Οδυσσέας βρίσκεται στην Ωγυγία,στο νησί της Καλυψώς,απ'όπου ξεκινάει ο ποιητής το ποιήμα του.
Στο μέλλον, τώρα, οι θεοί, εκτός από τον Ποσειδώνα, αποφασίζουν να επιστρέψει ο Οδυσσέας στην Ιθάκη, να ξανακερδίσει τη γυναίκα του
και το λαό του και να σκοτώσει τους Μνηστήρες.

Δ ΟΜΑΔΑ
Καρσλίδου Ελένη
Κόλιας Παντελής
Κοταΐδου Στεφανία
Κουρίλα Θεοδώρα
Κυριακάκης Γιώργος

Το προίμιο μιλάει για την γνώση που παρέχει η Μούσα στον Όμηρο. Η Μούσα ήταν η έμπνευση του Ομήρου. Δηλαδή από αυτήν εμπνεύστηκε
και έγραψε την Οδύσσεια. Επίσης η Μούσα ήταν η έμπνευση όλων των ποιητών, για παράδειγμα η Μούσα της Επικής ποίησης ήταν η Καλλιόπη.
Η λέξη Μούσα σήμερα χρησιμοποιείται για να δηλώσει πρόσωπο κυρίως γυναίκα που εμπνέει έναν ποιητή ή έναν καλλιτέχνη.
Εκείνη την εποχή η Μούσα θεωρείται Θεά.


ΤΑΞΗ Α3

Α ΟΜΑΔΑ
Πιτάκη Άννα
Πιτάκη Ελένη
Σαμακοβλή Μαρία
Σιλάγκι Μαργαρίτα
Χριστάρα Ζαφειρένεια

1. Ο Οδυσσέας παρουσιάζεται ως πολύτροπος και πολυμήχανος. Βρέθηκε στα πέρατα της γης, γνώρισε πολιτείες και βουλές ανθρώπων. Επίσης ήταν
καστροπορθητής και αγωνιζόταν καρτερικά για να επιβιώσει και να επιτύχει τους στόχους του, δηλαδή να ξανασυναντήσει τη γυναίκα του και την πολυπόθητη
πατρίδα του. Αλλά και κάτι ακόμα πολύ σημαντικό ήταν η συμπάθεια των θεών προς αυτόν, έκτος του Ποσειδώνα!
2. Ο Οδυσσέας σε αυτή την εικόνα φαίνεται σκεπτικός διότι νοσταλγεί τη γυναίκα και την πατρίδα του. Επίσης φαίνεται αρκετά προβληματισμένος και κουρασμένος από το ταξίδι [νόστο] με προορισμό την Ιθάκη. Είναι δυστυχισμένος, διότι τον κρατεί η ερωτευμένη μαζί του Καλυψώ στο νησί της Ωγυγίας για 7 χρόνια .




ΕΝΟΤΗΤΑ 5Η: α 361 - 497

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΕ ΟΜΑΔΕΣ - ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ


Α' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με τον Τηλέμαχο.
    • Να τον χαρακτηρίσετε.
    • Να παρατηρήσετε την "αλλαγή" της προσωπικότητάς του (προσέξτε τη συμπεριφορά του, αλλά και τις αντιδράσεις Πηνελόπης και μνηστήρων).

Β' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με την Πηνελόπη.
    • Να την χαρακτηρίσετε
α. Από όσα λέει ο ποιητής και από τον τρόπο που την παρουσιάζει.
β. Από όσα λέει ή κάνει η ίδια.

Γ' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με τους μνηστήρες.
    • Να χαρακτηρίσετε τον Αντίνοο και τον Ευρύμαχο.
    • Να παρατηρήσετε τη στάση τους απέναντι στην Πηνελόπη και τον Τηλέμαχο.

Δ' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με τον αοιδό.
    • Να αναζητήσετε, μέσα από τους συγκεκριμένους στίχους, πληροφορίες για το επάγγελμα και τη θέση του αοιδού στον ομηρικό κόσμο.
    • Να αναζητήσετε πώς λειτουργεί στους συγκεκριμένους στίχους το τραγούδι του Φήμιου (δηλαδή πώς επηρεάζει την Πηνελόπη, πώς τους μνηστήρες, καθώς και αν επιταχύνει ή επιβραδύνει την εξέλιξη της υπόθεσης).

Ε' Ομάδα: Θα ασχοληθείτε με τους δούλους.
    • Να αναζητήσετε, μέσα από τους συγκεκριμένους στίχους, πληροφορίες που αφορούν:
α. Τον τρόπο απόκτησης των δούλων.
β. Τις ασχολίες τους (κυρίως των γυναικών)
γ. Στοιχεία πολιτισμού.



ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΖΗΤΟΥΜΕΝΑ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ


Α' Ομάδα: Τηλέμαχος

Xάρη στην Αθηνά ο Τηλέμαχος απέκτησε θάρρος. Ο Τηλέμαχος με την αποφασιστικότητά του αντιμετώπισε τους Μνηστήρες
και κάλεσε σε συνέλευση το λαό της Ιθάκης. Η αλλαγή της προσωπικότητάς του φαίνεται στους στίχους 385-396 που μιλάει
στην μητέρα του την Πηνελόπη με αποφασιστικότητα, αφήνοντάς την κατάπληκτη και στους στίχους 411-424 που μιλάει στους
μνηστήρες με τόλμη και αυστηρότητα, "διώχνοντας" τους με τα λόγια από το παλάτι. Χαρακτηριστική είναι η αντίδραση των
μνηστήρων στους στίχους 425 426, όπου παρουσίαζονται να δαγκώνουν τα χείλη τους και να θαυμάζουν την παρρησία του
Τηλέμαχου.

Β' Ομάδα: Πηνελόπη

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΟΥΡΟΣ
ΒΡΑΤΙΔΗΣ Ι.
ΣΤΕΛΛΑ ΖΩΓΡΑΦΗ
ΝΕΦΕΛΗ ΔΡΟΣΟΥ

Στην ενότητα αυτή εμφανίζεται για πρώτη φορά η Πηνελόπη. Η παρουσία της είναι μεγαλοπρεπέστατη, όπως ταιριάζει
σε μία βασίλισσα. Ο ποιητής την χαρακτηρίζει "σκεπτική και φρόνιμη ". Την ίδια την βλέπουμε να επιβεβαιώνει αυτό τον
χαρακτηρισμό από την κίνηση που κάνει να σκεπάσει τα μαγουλά της με την μαντίλα.
Η Πηνελόπη πλησιάζοντας στην παρέα των μνηστήρων και του γιου της Τηλέμαχου μιλάει με σεβασμό προς την αοιδό Φήμιο
και του ζητάει να πει κάποιο αλλο τραγούδι, διότι αυτό την πικραίνει καθώς της θυμίζει τον άνδρα της.
Από τα λόγια της καταλαβαίνουμε την αγάπη που του έχει ακόμα, καθώς και την αφοσίωση που έχει προς το πρόσωπό του.
Εξάλλου, το ήθος της είναι δεδομένο, καθώς ακόμα δεν αποφασίζει να τον ξεχάσει και να προβεί σε ένα καινούργιο γάμο με
κάποιο από τους μνηστήρες.
Από τα λόγια του Τηλέμαχου μαθαίνουμε ότι όλα αυτά τα χρόνια φωνάζει μάντεις, διότι θέλει να μάθει για την τύχη
του άνδρα της, μιας και ελπίζει στην επιστροφή του. Η απροσδόκητη παρέμβαση του γιου της, την κάνει να σαστίσει.
Όμως, αποχωρεί με αξιοπρέπεια, χωρίς να του αντιμιλήσει. Ίσως, διότι κατάλαβε ότι το παιδί της έχει πια μεγαλώσει.
Σεμνή, πιστή, σοβαρή, αξιοπρεπής, ασύγκριτης ομορφιάς είναι κάποια από τα επίθετα που χαρακτηρίζουν την Πηνελόπη,
η οποία φαίνεται από τα λόγια του ποιητή ότι διαθέτει όλα όσα πρέπει να έχει μία βασίλισσα.

Γ΄ ΟΜΑΔΑ: μνηστήρες

Β. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Ζ. ΜΑΡΙΝΑ
Β. ΕΛΙΣΑΒΕΤ
Γ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ
Γ. ΑΡΤΕΜΙΣ


Ο Αντίνοος ήταν γιος του Ευπείθη. Η στάση του προς τον Τηλέμαχο είναι επιθετική, επειδή ξαφνιάστηκε από την αγόρευση του.
Ο Αντίνοος τον προσβάλλει λέγοντας του ότι είναι ανίκανος για να κρατήσει τα ηνία της βασιλείας.
Ο Ευρύμαχος, γιος του Πολύβου, μιλάει με ύφος ειρωνικό, σαν να τον κοροϊδεύει. Ακόμα πιστεύει ότι η βασιλεία της Ιθάκης
θα κριθεί από τους θεούς. Μπορούμε να τον χαρακτηρίσουμε περίεργο από τις ερωτήσεις που κάνει για τον ξένο.
Οι μνηστήρες εκτός από την βασιλεία θέλουν να κάνουν γυναίκα τους την Πηνελόπη.
Ο Όμηρος χαρακτηρίζει τους μνηστήρες αγέρωχους και αλαζόνες. Η στάση τους προς τον Τηλέμαχο είναι επιθετική και ειρωνική.
Θέλουν να πάρουν τη βασιλεία με όποια μέσα και αν χρειαστεί.

Δ' Ομάδα: αοιδοί
  • Όπως μαθαίνουμε απ' το κείμενο οι αοιδοί ήταν τραγουδιστές κυρίως ανακτόρων αλλά και πλούσιων σπιτιών.
Ήταν πρόσωπα σεβασμού και η φωνή τους χαρακτηριζόταν θεϊκή όπως αντίστοιχα και το τραγούδι τους.

  • Όλοι οι μνηστήρες ηρέμησαν καθώς άκουσαν το ''θείο'' τραγούδι του αοιδού και αυτό φαίνεται στους στίχους
<<καθισμένοι τον ακούν, μες την σιωπή τους>>. Ακόμα το τραγούδι του αγγίζει την Πηνελόπη, που ήταν κακόκεφη και σκεπτική.
Ο Όμηρος για να παρουσιάσει την Πηνελόπη και να την εμφανίσει, χρησιμοποιεί σαν αφορμή το τραγούδι του αοιδού.

  • Τα τραγούδια τους ήταν και εύθυμα αλλά και λυπητερά, διότι, όπως μας αποκαλύπτει ο Όμηρος, τραγουδούσε για το θάνατο των
γενναίων που έφυγαν στο πόλεμο του Ιλίου,της Τροίας.

  • Με την είσοδο του αοιδού, του Φήμιου, ο ποιητής επιβραδύνει την πλοκή της ιστορίας, ενώ θα μπορούσε να έχει παρουσιάσει
κατευθείαν την αγόρευση του Τηλεμάχου. Ο ποιητής προτιμάει να μας αφηγηθεί την μικρή ιστορία που αφορά την Πηνελόπη
και κυρίως τον Φήμιο, για να μας κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον για την εξέλιξη της υπόθεσης.



ΤΑΞΗ Α3

Δ΄ ΟΜΑΔΑ - αοιδοί
Παρούση Ελένη
Σαμακοβλή Μαρία
Τσικογιάννογλου Ηλιάνα
Τσολερίδου Νικολέτα
Χότζα Ιωάννα

1.Όπως γνωρίζουμε οι αοιδοί ήταν επικοί ποιητές που τραγουδούσαν τα έπη τους με τη συνοδεία κιθάρας/φόρμιγγας.Συνέθεταν τα έργα τους αυτοσχεδιάζοντας
και τα απήγγειλαν σε συμπόσια ανακτορικά ή σε εορταστηκές εκδηλώσεις της κοινότητας. Κάθε ανάκτορο είχε τον αοιδό του.Έτσι και το ανάκτορο του Οδυσσέα
είχε τον φημισμένο αοιδό <<Φήμιο>>. Στο κείμενο ο αοιδός τραγουδά τον νόστο των Αχαιών, όπως περιγράφεται στους στίχους 361-364. Στον ομηρικό κόσμο,
ο αοιδός αποτελούσε πρόσωπο σεβαστό, γιατί τον παρακολουθούσαν όλοι καθισμένοι και σιωπηλοί (στίχος 362) και είχε την δύναμη να προκαλεί συναισθήματα
δυνατά (χαράς,λύπης,συγκίνησης,περιφάνειας κ.α) στο ακρωατήριο του (στίχοι 374-376)
2.Το τραγούδι προκαλεί συγκίνηση στην Πηνελόπη, η οποία κατεβαίνει από την κάμαρά της και παρακαλεί τον Φήμιο να σταματήσει (στίχοι 374-383). Το άκουσμά του,
της φέρνει στην μνήμη τον αγαπημένο της, αλλά χαμένο Οδυσσέα,προκαλώντας της μεγάλη θλίψη και πόνο στην καρδιά.
Οι μνηστήρες πίνουν σιωπηλοί (στίχος 362 και 378) και παρακολουθούν τον αοιδό, γεγονός που δείχνει πώς η τέχνει εξευγενίζει τα ήθη.
Τέλος, το τραγούδι λειτουργεί ως επιβράδυνση της σύγκρουσης Τηλέμαχου - μνηστήρων, με αποτέλεσμα να παρατείνεται η αγωνία των ακροατών.


Α ΟΜΑΔΑ - Τηλέμαχος

ΠΙΤΑΚΗ ΑΝΝΑ
ΠΙΤΑΚΗ ΕΛΕΝΗ
ΣΙΛΑΓΚΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ
ΣΕΛΑΜΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
ΣΙΝΕΝΛΙΚΟΒΑ ΣΟΦΙΑ
ΤΣΕΚΑΝΗ ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΑ

Με την βοήθεια της Αθηνάς και την υποστήριξη της ο Τηλέμαχος απέκτησε θάρρος. Φανερή γίνεται η αλλαγή της προσωπικότητάς του και αυτό διακρίνεται στους στίχους 386-396.
Μιλάει στην μητέρα του την Πηνελόπη με ωριμότητα, αφήνοντάς την κατάπληκτη. Επίσης αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να μιλήσει ο ίδιος με τους μνηστήρες, λέγοντας ότι αυτή είναι αποκλειστικά δική του φροντίδα, όχι μόνο γιατί είναι ο προστάτης της μητέρας του, αλλά και ο κυβερνήτης της Ιθάκης.
Η ωριμότητα φαίνεται και στους στίχους 411-424, όταν μιλάει στους μνηστήρες. Στην αρχή, τους λέει να φάνε και να πιουν για τελευταία φορά στο παλάτι. Όμως με τόλμη και επιθετικότητα τους καλεί σε συνέλευση την επόμενη μέρα, όπου θα τους ανακοινώσει ότι πρέπει να φύγουν από την Ιθάκη, γιατί δεν είναι δίκαιο να
σπαταλούν αγαθά που δεν είναι δικά τους. Τους προειδοποιεί ότι, αν δεν φύγουν, θα βρουν χαμό από την εκδίκηση του Δία. Χαρακτηριστική είναι η αντίδραση των μνηστήρων στους στίχους 425 426, όπου παρουσίαζονται να δαγκώνουν τα χείλη τους και να θαυμάζουν την παρρησία του Τηλέμαχου.





ΡΑΨΩΔΙΑ α - ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΝΝΟΙΩΝ

Ας θυμηθούμε, μέσα από μια μικρή επανάληψη, έννοιες που γνωρίσαμε

ΕΝΟΤΗΤΑ 1Η
Τηλεμάχεια, προοίμιο, ηθογράφηση, θεματογραφία έπους, επίκληση στη Μούσα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2Η
Αγορά θεών, άτη - ύβρη - νέμεση - τίση, ανθρωπομορφισμός θεών, ανθρώπινη ευθύνη, τυπικά επίθετα,
επιφάνεια θεών, προοικονομία

ΕΝΟΤΗΤΑ 3Η
Σκηνή, εικόνα, στοιχεία υλικού πολιτισμού, θεσμός φιλοξενίας, τριτοπρόσωπη αφήγηση

ΕΝΟΤΗΤΑ 4Η
Αναχρονισμός, ειρωνεία, τυπικά στοιχεία, θεσμοί (θρησκευτικός, πολιτικός) και αξίες (ηρωικής εποχής και μεταπολεμικού ανθρώπου),
έθιμα (ταφικά), θέματα διαδοχής και γάμου, ο διάλογος ως αφηγηματική τεχνική

ΕΝΟΤΗΤΑ 5Η
Αοιδός, θεσμός δουλείας, άνδρωση, επιβράδυνση




ΕΝΟΤΗΤΑ 7Η: ε 1-165


Η ενότητα στ΄αγγλικά:
http://www.mlahanas.de/Greeks/Texts/Odyssey/Odyssey05.html

Ένα wiki στ ΄αγγλικά:
http://passalacqua-english1-per5-2010-2011.wikispaces.com/Book+5


ΠΑΡΑΤΗΡΩ ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ ΕΜΠΝΕΥΣΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ

Hermes-Salvador_Dali,_Hermes,_1981.jpg
Salvador Dali, Hermes, 1981
Ποια σημεία της περιγραφής του Ερμή από τον Όμηρο "αξιοποιούνται" στον πίνακα του καλλιτέχνη;
Να διαβάστε με προσοχή τη σκηνή της προετοιμασίας του Ερμή, πριν απαντήσετε.
Γκέσιου Θεώνη
Στον πίνακα του καλλιτέχνη Salvador Dali παρουσιάζεται ο Ερμής κρατώντας το σκήπτρο, το κηρύκειό του
και φορώντας χρυσά σανδάλια, όπως ακριβώς περιγράφει ο Όμηρος...Επίσης φαίνεται να πετά "με τις πνοές του ανέμου" έχοντας μαζί του έναν άλλον άνθρωπο που τον ακολουθεί... Προφανώς σε αυτό το σημείο αξιοποιείται η ονομασία του θεού ως ψυχοπομπού, οδηγού δηλαδή των νεκρών στον κάτω κόσμο...




Odysseus_relaxing_on_Calypso’s_island;_or_Adam’s_Apple.JPG
Odysseus relaxing on Calypso’s island; or Adam’s Apple
Ο τίτλος του έργου είναι: "ο Οδυσσέας αναπαύεται στο νησί της Καλυψώς ή το μήλο του Αδάμ".
Πώς εξηγείται κατά τη γνώμη σας ο δεύτερος τίτλος του έργου;
Να διαβάσετε με προσοχή την περιγραφή του νησιού της Καλυψώς, πριν απαντήσετε.
Θεώνη Γκέσιου
Κατά τη γνώμη μου, ο δεύτερος τίτλος του πίνακα "το μήλο του Αδάμ" ερμηνεύεται με δύο τρόπους:
α) Πιθανόν ο καλλιτέχνης να ήθελε να ταυτήσει το παραδεισένειο και ειδυλλιακό, σύμφωνα με την
περιγραφή του Ομήρου, τοπίο με τον παράδεισο όπου ζούσαν η Εύα και ο Αδάμ.....
β) Μια άλλη εξήγηση είναι ότι ο δημιουργός του πίνακα θέλησε να ταυτήσει τον Οδυσσέα με τον Αδάμ
ο οποίος υπέκυψε στον πειρασμό του απαγορευμένου καρπού. Πίστευε ότι με παρόμοιο τρόπο και ο
Οδυσσέας θα υπέκυπτε στον πειρασμό της πανέμορφης και αγέραστης θεάς, ξεχνώντας έτσι την πατρίδα και την οικογένεια του...


εικόνα 1η
Hermes_appears_to_Calypso.jpg
Hermes appears to Calypso,
Giovanni Paolo Panini, Italian 1691-1765
εικόνα 2η
Bruegel,_A_Fantastic_Cave_Landscape_with_Odysseus_&_Calypso.jpg
A Fantastic Cave Landscape with Odysseus & Calypso,
Jan Brueghel
εικόνα 3η
calypso-and-hermes.jpg
Calypso and Hermes
Διαβάστε με προσοχή τη σκηνή της άφιξης του Ερμή στο νησί της Ωγυγίας και την περιγραφή του νησιού και στη συνέχεια απαντήστε στα παρακάτω:
Ποιο από τα παραπάνω έργα είναι κατά τη γνώμη σας πιο κοντά στην αντίστοιχη περιγραφή του Ομήρου;
Από ποια στοιχεία της ομηρικής περιγραφής επηρεάστηκε ο κάθε δημιουργός;
Μπορείτε να επιλέξετε κάποιους ομηρικούς στίχους και να τους γράψετε ως λεζάντα σε κάθε εργο;




α.Κατά τη άποψή μου η δεύτερη και η τρίτη εικόνα είναι πιο κοντά στην αντίστοιχη περιγραφή του Ομήρου.
β.Στην πρώτη και στην τρίτη εικόνα οι δημιουργοί επηρεάστηκαν από την περιγραφή της άφιξης του Ερμή στην Ωγυγία, ενώ στην δεύτερη εικόνα ο δημιούργος
επηρεάστηκε από την περιγραφή της σπηλιάς.
γ.Στην πρώτη εικόνα θα έβαζα τους στίχους 57-58, "Mε τούτο το ραβδί στα χέρια του, άρχισε να πετά ο κρατερός Aργοφονιάς απ’ τον αιθέρα του ουρανού".
Στην δεύτερη εικόνα θα έβαζα κάποιον από τους στίχους 68-88, π.χ. "Γύρω από τη σπηλιά θρασομανούσε δάσος".
Στην τρίτη εικόνα θα έβαζα τους στίχους "ο κρατερός Aργοφονιάς ... πάτησε τη γη, πλησίασε προς την ευρύχωρη σπηλιά όπου η καλλίκομη νεράιδα κατοικούσε. Τη βρήκε μέσα".

ΑΝΝΑ ΠΙΤΑΚΗ


α. Η 3η εικόνα είναι κατά τη γνώμη μου πιο κοντά στην περιγραφή του Ομήρου. Στην 1η εικόνα δείχνει τον Ερμή να πετάει πάνω από μία πόλη, στην οποία υπάρχει ένα παλάτι που δεν είναι εκείνης της εποχής. Προφανώς ο ζωγράφος συνδυάζει τα δικά του χρόνια με τα αρχαία. Επίσης γνώριζουμε ότι η Καλυψώ δεν έμενε σε παλάτι, αλλά σε σπηλιά. Στην 2η εικόνα, μας παρουσιάζεται η σπηλιά της Καλυψώς. Η Καλυψώ και ο Οδυσσέας παρουσιάζονται να είναι μαζί, όμως στο κείμενο, στους συγκεκριμένους στίχους, δεν αναφέρει κάτι τέτοιο. Στο κείμενο λέει πως, όταν ο Ερμής μπήκε στη σπηλιά, δεν είδε τον Οδυσσέα, επειδή καθόταν στην ακτή κι έκλαιγε. Η 3η εικόνα μάς δείχνει την συνάντηση του Ερμή και της Καλυψώς. Βλέπουμε και τον αργαλειό με τον οποίο η Καλυψώ έγνεθε, πληροφορία που επίσης μας δίνει ο Όμηρος.
Ξανθοπούλου Θάλεια


Κατά την άποψη μου,η άφιξη του Έρμη στην Ωγυγία και η περιγραφή του νησιού αποδίδεται καλυτερα στη 2η εικόνα.Μπορούμε να διακρίνουμε με ευκολία την ευρύχωρη σπηλιά,γύρω από την οποία εκτείνεται ενα πλήθος δέντρων (λεύκες, σκλήθρες, κυπαρίσσια, κληματαριά), καθώς και τα δύο λιβάδια που την περικυκλώνουν. Αντιθέτως,στην 1η εικόνα, διακρίνουμε μόνο ένα στοιχείο που συμβαδίζει με την περιγραφή του Ομήρου: τον Ερμή να πετάει, κατευθυνόμενος προς την Ωγυγία. Τέλος, στην 3η εικόνα,μπορούμε να διακρίνουμε τη συνάντηση του Ερμή με την Καλυψώ, καθώς και τον αργαλειό της με τον οποίο ύφαινε, σύμφωνα με τον Όμηρο, αλλά η εικόνα δεν μας πληροφορεί καθόλου για τον περιβάλλοντα χώρο.
Κισσούδη Ιωάννα


1. Πιστεύω πως ο πρώτος πίνακας δεν ταυτίζεται με την περιγραφή του Όμηρου γιατί:
α)Το νησί της Ωγυγίας δεν υπήρχαν κτήρια.
β)Υπήρχαν μεγάλα δάση και λιβάδια, πράγμα δεν φαίνεται στον πίνακα.
γ)Σύμφωνα με αυτά που αναφέρει ο Όμηρος, στους συγκεκριμένους στίχους, δεν κατοικούσαν άλλοι άνθρωποι στο νησί εκτός από την Καλυψώ και τον Οδυσσέα. Το μόνο κοινό στοιχείο ανάμεσα στην εικόνα και το ποίημα είναι η άφιξη του Ερμή.
Ο δεύτερος και ο τρίτος πίνακας είναι πιο κοντά στην εικόνα που περιγράφεται στον Όμηρο. Ο δεύτερος, γιατί το τοπίο στον πίνακα παραπέμπει στην
εικόνα του νησιού, όπως την περιγράφει ο Όμηρος, όμως δεν φαίνεται πουθενά ο Ερμής.
Ο τρίτος πίνακας δείχνει τον Ερμή που φτάνει στο νησί, μπροστά στην Καλυψώ, αλλά δεν δείχνει την πυκνή βλάστηση που περιγράφεται μέσα στο ποίημα.
2.Ο ζωγράφος του πρώτου πίνακα, λογικά, εμπνεύστηκε από την άφιξη του Ερμή στο νησί της Καλυψώς. Ο δεύτερος, από την περιγραφή του Ομήρου για το νησί (π.χ. η βλάστηση, η σπηλιά κ.α.).Ο τρίτος ζωγράφος εμπνεύστηκε από την άφιξη του Ερμή και από την εμφάνισή του, όπως την περιγράφει ο Όμηρος.
3. 1ος πίνακας: " Κι όταν πετώντας έφτασε το απόμακρο νησί, από τον πόντο τότε βγήκε", (στίχος 64)
2ος πίνακας: " Κοιτάζοντας αυτό της ομορφιάς το θαύμα …", (στίχος 83)
3ος πίνακας: "… και πάτησε στη γη", (στίχος 65)
Ελισάβετ Β.



Κατά τη γνώμη μου, το 2ο έργο είναι πιο κοντά στην περιγραφή του Ομήρου, διότι στο 2ο έργο ο Bruegel δείχνει την ευρύχωρη σπηλιά, τα διάφορα δέντρα, όπως λεύκες, σκλήθρες, κυπαρίσσια. Επίσης διακρίνονται η κληματαριά και η βλάστηση που υπάρχει γύρω από την σπηλιά. Αντίθετα, στο 1ο έργο, το μόνο που υπάρχει από αυτά που μας λέει ο Όμηρος, είναι ο Ερμής. Στη σκηνή της άφιξης του Ερμή στο νησί της Ωγυγίας, περιγράφεται πως η Καλυψώ βρίσκεται μέσα σε μια σπηλιά. Στο 1ο έργο, επίσης, ο Giovanni Paolo Panini την σπηλιά την παρουσιάζει ως ένα μεγάλο παλάτι. Τέλος,στο 3ο έργο υπάρχουν πολύ λίγα στοιχεία όπως η σπηλιά, ο Ερμής, η Καλυψώ και ο αργαλειός, στον οποίο ύφαινε η Καλυψώ.
Μαμόγλου Μαρία




ΕΝΟΤΗΤΑ 9Η: ε 311- 420


Η σύγκρουση Ποσειδώνα - Οδυσσέα γίνεται σε τρεις φάσεις. Ο Όμηρος μας δίνει με λεπτομέρειες
  • τις τρεις φάσεις της επίθεσης του Ποσειδώνα στον Οδυσσέα
  • τις αντίστοιχες αντιδράδεις του Οδυσσέα
Να κάνετε κόκκινους τους στίχους που δίνουν πληροφορίες για την επίθεση
και μπλε τους στίχους που αναφέρονται στις αντιδράσεις του Οδυσσέα.


311. Όμως τον είδε ανεβαίνοντας απ’ τους Αιθίοπες
312-13. ο μέγας Ποσειδών που σείει τη γη [...] / ν’ αρμενίζει στο ανοιχτό το πέλαγος·
χολώθηκε βαριά, και το κεφάλι του κουνώντας είπε μόνος του:
315. «Αλίμονο. Έτσι λοιπόν και τόσο οι θεοί άλλαξαν γνώμη,
όσο εγώ βρισκόμουν στους Αιθίοπες;
Και να τος τώρα ο Οδυσσέας, τόσο κοντά
στη χώρα των Φαιάκων, όπου του μέλλεται πως θα ξεφύγει
από το δίχτυ της μεγάλης που τον βρήκε συμφοράς.
320. Όμως κι εγώ το λέω, θα χορτάσει για καλά τη μαύρη μοίρα του.»
Μιλώντας, σύναξε τα νέφη και, πιάνοντας την τρίαινα στα χέρια του,
συντάραξε τον πόντο, συννέφιασε θάλασσα και στεριά,
ξεσήκωσε όλες μαζί τις θύελλες και τους ανέμους όλους,
έγινε η μέρα νύχτα, πέφτοντας ψηλά απ’ τον ουρανό.
325. Λεβάντες και νοτιάς, άγριος πουνέντες και βοριάς αιθερογέννητος
συγχρόνως φύσηξαν και σήκωσαν τεράστιο κύμα.
Λυθήκανε τότε του Οδυσσέα τα γόνατα, λύγισε η ψυχή του,
βάρυνε η γενναία καρδιά του, και μόνος του μιλούσε:
«Άμοιρος και τρισάμοιρος εγώ. Τι άλλο, πιο μεγάλο, κακό με περιμένει;
330. Τρέμω μήπως όλα τα είπε αλάθευτα η θεά,
που μου προφήτεψε πως θα χορτάσω πάθη του πελάγου,
προτού πατήσω χώμα της πατρίδας.
Και να που τώρα όλα επαληθεύονται, αφού ο Ζευς
με τέτοια νέφη απ’ άκρη σ’ άκρη σκέπασε τον μέγα ουρανό,
335. τον πόντο τάραξε, η θύελλα λυσσομανά, σφυρίζουνε από παντού ανέμοι.
Καμιά πια σωτηρία, σκέτος όλεθρος. Ευτυχισμένοι
τρεις και τέσσερις φορές οι Δαναοί που είχαν την τύχη
στην ευρύχωρη Τροία να χαθούν για τους Ατρείδες.
Κι εγώ μακάρι εκεί να ’χα τελειώσει [...].
343. Τότε θα με τιμούσαν και με του τάφου τα κτερίσματα,
το όνομά μου οι Αχαιοί θα το είχαν δοξασμένο. Μα τώρα το γραφτό μου
345. ήταν να γίνω λεία ανήκουστου θανάτου.»
Δεν είχε καν τον λόγο του τελειώσει, κι έπεσε μέγα κύμα πάνω του
σαρωτικό που ταρακούνησε και τη σχεδία.
Βρέθηκε ξαφνικά μακριά της, του ξέφυγε απ’ το χέρι το τιμόνι.
Η θυμωμένη θύελλα με τους μεικτούς ανέμους σύντριψε το κατάρτι,
350. πανί κι αντένα σφενδονίστηκαν πέρα στο πέλαγο.
Κι έμεινε αυτός ώρα πολλή μέσα στη δίνη,
κεφάλι δεν μπορούσε να σηκώσει
μπρος στην ορμή των φοβερών κυμάτων. Τον βάρυναν ακόμη
και τα ρούχα, αυτά που η θεία Καλυψώ τού είχε φορέσει.
355. Κάποια στιγμή ωστόσο ανάβλεψε, φτύνει από το στόμα του πικρή την άρμη [...],
357. όμως και τη σχεδία του θυμάται, κι ας είχε πια αποκάμει.
Βρήκε ξανά τη δύναμη κι αρπάζεται
μέσα απ’ τα κύματα επάνω της και, καθισμένος τώρα
360. εκεί στη μέση, δοκίμαζε πώς να ξεφύγει το τέλος του θανάτου.
Όμως το μέγα κύμα την πήγαινε όπου ήθελε· τη μιαν εδώ,
την άλλη εκεί. Πώς ο χειμερινός βοριάς σαρώνει στον κάμπο αγκάθια,
κι αυτά σφιχταγκαλιάζονται και γίνονται ένα πράμα,
έτσι και τη σχεδία οι άνεμοι εδώ και εκεί τη φέρναν και την πήγαιναν·
365. τη μια ο νότος στον βοριά την άφηνε κουμάντο,
την άλλη ο λεβάντες την παράδινε για να τη σέρνει ο πουνέντες.
Ώσπου τον πήρε είδηση η καλλίσφυρη Ινώ, του Κάδμου η θυγατέρα,
η Λευκοθέη, που πρώτα είχε ανθρώπινη φωνή και φύση, μα τώρα
οι θεοί τής έδωσαν θεϊκή τιμή μες στα πελάγη.
370. Αυτή τον Οδυσσέα ελέησε όπως τον είδε θλιβερά παραδαρμένο·
σκούρο πουλί με την ουρά σχιστή, παρόμοια πέταξε και βγήκε
από το κύμα, κάθισε πάνω στη σχεδία του, και του είπε τον δικό της λόγο:
«Δύσμοιρε, γιατί ο κοσμοσείστης Ποσειδών τόσο πολύ μαζί σου τα ’βαλε;
γιατί σου σπέρνει τόσα πάθη;
375. Κι όμως, παρ’ όλο τον θυμό του, δεν θα μπορέσει να σε θανατώσει.
Να κάνεις μόνο ό,τι σου πω, και δεν μου φαίνεσαι ασύνετος:
βγάλε από πάνω σου αυτά τα ρούχα, ξέχασε τη σχεδία σου
και χάρισέ τη στους ανέμους· βάλε
τα δυνατά σου να κολυμπήσεις μ’ απλωτές, νόστο να βρεις
380. στη χώρα των Φαιάκων, όπου η μοίρα σου σου γράφει να γλιτώσεις.
Πάρε και τούτο το άφθαρτο μαγνάδι, ζώσε μ’ αυτό το στέρνο σου,
και φόβος πια θανάτου δεν θα σ’ απειλήσει, μήτε και τ’ άλλα πάθη.
Κι όταν με το καλό πιάσουν τα χέρια σου στεριά,
385. λύσε το πάλι το μαγνάδι, στο μπλάβο πέλαγο να το πετάξεις,
όσο μπορείς μακρύτερα, κοιτάζοντας εσύ στην άλλη άκρη.»
Τελειώνοντας του παραδίνει το μαγνάδι. [...]
[Και βούλιαξε ξανά στον πόντο.]
390. Μόνος του τώρα, ο Οδυσσέας πολύπαθος και θείος,
σε σκέψη δίβουλη μπλεγμένος,
αναστενάζοντας βαριά, γύρισε κι είπε στη γενναία ψυχή του:
«Αλίμονο, και ποιος αθάνατος πάλι μου πλέκει δόλο,
που με παρακινεί να παρατήσω τη σχεδία.
395. Κι όμως δεν θα τον υπακούσω, όσο ακόμη βλέπουνε τα μάτια μου
μακριά εκείνη τη στεριά, που λέει πως θα ’ναι η σωτηρία μου.
Μάλλον αυτό θα κάνω, μου φαίνεται και το καλύτερο:
όσο βαστάξουν τα μαδέρια στους αρμούς τους,
θα κρατηθώ σ’ αυτά, θα υπομείνω κι εγώ το βάσανό μου·
400. και μόνο όταν το κύμα καταλύσει τη σχεδία, θα πέσω στο νερό.
Δεν βλέπω άλλο συμφερότερο που θα μπορούσα να σκεφτώ.»
Κι ενώ μ’ αυτή τη σκέψη πάλευαν νους και ψυχή του,
ο κοσμοσείστης Ποσειδών σηκώνοντας κύμα μεγάλο, άγριο, φοβερό
και κατακόρυφο, το ’ριξε καταπάνω του.
405. Πώς άνεμος σφοδρός σκορπίζει αλλού κι αλλού
ξερά τα άχυρα της θημωνιάς, έτσι σκορπίστηκαν και τα μακριά μαδέρια.
Κι όμως ο Οδυσσέας κρατήθηκε σ’ έναν κορμό,
τον καβαλίκεψε, λες κι ήταν άλογο της κούρσας,
πέταξε από πάνω του τα ρούχα, εκείνα που του φόρεσε
410. η θεία Καλυψώ, αμέσως το μαγνάδι
ζώστηκε στο στέρνο, με το κεφάλι βούτηξε στη θάλασσα,
τα χέρια του άπλωσε, κι έβαλε δύναμη να κολυμπήσει.
Τον είδε όμως ο παντοδύναμος θεός που σείει τη γη,
την κεφαλή του κούνησε και μόνος του μιλούσε:
415. «Τώρα λοιπόν, με μύρια πάθη περιπλανήσου στα πελάγη,
μήπως και σμίξεις κάποτε μ’ ανθρώπους διογέννητους.
Όμως και τούτο αν γίνει, δεν θα μπορείς να πεις
πως ήταν λίγη η συμφορά σου.»
Τελειώνοντας μαστίγωσε τ’ άλογα με την πλούσια χαίτη
420. και σίμωσε προς τις Αιγές, όπου βρισκόταν και το ξακουστό παλάτι του.




ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ


Να συγκρίνετε την τρικυμία της Ενότητας (321-366) με την τρικυμία από την Αινειάδα του Βιργιλίου και να εντοπίσετε ομοιότητες.
Θα σας βοηθήσουν τα ακόλουθα ερωτήματα:

• Ποιο πρόσωπο παλεύει με τα κύματα;
• Ποιος προκαλεί την τρικυμία;
• Με ποιον τρόπο γίνεται η επίθεση;
• Ποιες οι αντιδράσεις του "θύματος»;
• Τι σκέφτονται οι παθόντες;
• Τι παρατηρείτε ως προς τον τρόπο γραφής των αντίστοιχων σκηνών από τους ποιητές;


[Ο Αινείας σε τρικυμία]
81 Έτσι ως είπε ο Αίολος, χτύπησε με το δόρυ του το κοίλο βουνό
στο πλάι• όρμησαν τότε οι άνεμοι απ' την οπή που άνοιξε,
όπως στρατός, και φύσηξαν στροβιλίζοντας σ' όλη τη γη.
Όρμησαν και στη θάλασσα και τάραξαν τα βάθη της
85 ο Νότος κι ο Βοριάς μαζί κι ο Λίβας ο ακράτητος
και κύματα τεράστια κύλησαν στις ακτές.
Έτριξαν οι αντένες και κραύγασαν οι ναύτες.
Τη μέρα αίφνης και τον ουρανό ανάρπαξαν τα σύννεφα
απ' τα μάτια τους• έπεσε νύχτα ζοφερή' στο πέλαγος.
90 Βροντούσαν τα ουράνια και αστραπές συχνές τα έσχιζαν.
Τα πάντα προμηνούσαν στους άντρες τον χαμό.
Λύθηκαν απ' τον φόβο τα μέλη τότε του Αινεία•
στέναξε, κι υψώνοντας τα χέρια του προς τ' άστρα
αναφώνησε: «Ω, τρεις και τέσσερις φορές καλότυχοι
95 όσοι έπεσαν μπροστά στα μάτια των γονιών τους κάτω
απ' τα ψηλά τείχη της Τροίας! Ω γενναιότατε των Δαναών
Διομήδη! Γιατί δεν μπόρεσα νεκρός να πέσω απ' το δεξί σου
στης Τροίας τις πεδιάδες; Όπου
ο τρομερός έπεσε Έκτορας απ' το κοντάρι του Αχιλλέα [...]!»
102 Και τη στιγμή που εύχονταν αυτά, σφυρίζοντας η θύελλα
απ' τον Βοριά, έσκισε τα πανιά υψώνοντας το κύμα ως τ' αστέρια.
Έσπασαν τα κουπιά, μπάταρε η πλώρη, τα πλευρά του καραβιού
105 πλάγιασαν στα νερά κι άγριο νερόβουνο χύθηκε πάνω τους.
Στην κορυφή' του μεγακύματος κρεμάστηκαν οι ναύτες• χάσκοντας
η θάλασσα έδειξε τους βυθούς και μάνιασε η παλίρροια στην άμμο.
Τρία πλοία ο Νότος τ' άρπαξε και τα 'ριξε στους ύφαλους επάνω
110 [...]•και άλλα τρία ο Βοριάς απ' τ' ανοιχτά
τα 'σπρωξε στα ρηχά - να βλέπεις και να κλαις• στις ξέρες
τα προσάραξε και τα περίζωσε με αμμοσωρούς.
Και το καράβι των Λυκίων με τον πιστό Ορόντη
μπροστά στα μάτια του κύμα τρανό από ψηλά
115 το χτύπησε στην πρύμνη• τινάχτηκε ο κυβερνήτης
κι έπεσε κατακέφαλα- και τρεις φορές το κύμα το
στριφογύρισε και δίνη ορμητική το αναρούφηξε.
Σκόρπια τότε φάνηκαν στους στροβίλους να γυροφέρνουν
της Τροίας θησαυροί και άρματα ανδρών και άρμενα σπασμένα.


(Βιργιλίου Αινειάδα Ι, στ. 81-119, μτφρ. της συγγραφικής ομάδας

Αθηνά Γ.

Στο κείμενο της Οδύσσειας ο Όμηρος μας δειχνει τον Οδυσσέα να παλεύει με τα κύματα. O Ποσειδώνας είναι ο κύριος αίτιος των δεινών του.
Αρχικά σύναξε τα νέφη και μετά συντάραξε τον πόντο, ξεσήκωσε τους ανέμους που σήκωσαν μεγάλο κύμα για να καταστρέψουν τη σχεδία του. Ο Οδυσσέας μόλις είδε την επίθεση λυθήκανε τα γόνατα του, λύγισε η ψυχή του. Αμέσως μονολόγησε πως καλύτερα θα ήταν να πέθαινε στον πόλεμο της Τροίας παρά να έχει άδοξο θάνατο. Βέβαια παρατηρούμε ότι, αφού στην αρχή τρομοκρατήθηκε, δεν τα παράτησε και αμέσως έβαλε όλη τη δύναμή του για να επιβιώσει και να πραγματοποιηθεί τελικά ο νόστος του .
Από την άλλη, στο παράλληλο κείμενο το κεντρικό πρόσωπο είναι ο Αινείας που μαζί με άλλα 6 πλοία με ναύτες και το δικό του, παλεύουν με τους ανέμους που σηκώνουν μεγάλο και φοβερό κύμα, για να συντρίψουν τα πλοία. Ο Αίολος είναι αυτή τη φορά αυτός που δημιουργεί τις συμφορές των ναυτών .Σαν θεός των ανέμων τους φωνάζει για να σηκώσουν κύμα μεγάλο και να συντρίψουν τα καράβια. Ο Αινείας μόλις κατάλαβε την επίθεση, λυθήκανε από τον φόβο τα μέλη του .Σκέφτηκε τότε πως καλύτερα θα ήταν να τον σκότωνε ο Διομήδης και να είχε τουλάχιστον ένδοξο θάνατο παρά να πεθάνει τώρα στην θάλασσα και να έχει άδοξο θάνατο .
Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως τα δύο κείμενα έχουν πάρα πολλές ομοιότητες ως προς το περιεχόμενό τους. Παρατηρούμε ότι και οι δύο που προκαλούν τις συμφορές, τόσο ο Ποσειδώνας όσο και ο Αίολος, κρατάνε αντίστοιχα την τρίαινα και το δόρυ και για να προκαλέσουν καταστροφές, το βαράνε ο Ποσειδώνας στη θάλασσα και ο Αίολος στο βουνό. Επίσης βλέπουμε πως και ο Οδυσσέας και ο Αινείας μόλις δέχθηκαν την επίθεση λυθήκανε τα μέλη τους από το φόβο και σκέφτηκαν τα ίδια πράγματα. Ότι δηλαδή καλύτερα θα ήταν να πέθαιναν στον πόλεμο της Τροίας παρά να έχουν άδοξο θάνατο στη θάλασσα. Ο ηρωισμος που τους διακατείχε σε όλη τους την ζωή και κυριαρχούσε τις πράξεις τους θέλουν αυτός να είναι και η αιτία του θανάτου τους.


ΓΟΥΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ
Η Αινειάδα του Βιργιλίου είναι μεταγενέστερη της Οδύσσειας. Ετσι θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχει επίδραση από την ομηρική περιγραφή της τρικυμίας.
Οι θεοί που συμμετέχουν στα δεινά των ανθρώπων είναι ο Ποσειδώνας και ο Αίολος. Μέσω των δεινών που ταλαιπωρούν τους ήρωες, αυτοί μας δείχνουν το μένος που τους διακατέχει απέναντι στους συγκεκριμένους ανθρώπους. Χαρακτηριστικό είναι πως ο Ποσειδώνας, βασιλιάς της θάλασσας, προκαλεί τρικυμία, ενώ ο Αίολος, θεός των ανέμων, πλήττει στεριά και θάλασσα κάνοντας την μέρα νύχτα. Οι ήρωες, Οδυσσέας και Αινείας, για κάποια στιγμή λυγίζουν από τον φόβο τους και νιώθουν πολύ αδύναμοι μπροστά σε αυτή την οργή των θεών. Μονολογούν και σκέφτονται σαν γνήσιοι ήρωες ότι θα ήθελαν να πεθάνουν στο πεδίο μάχης και όχι τόσο άδοξα. Όμως δεν το βάζουν κάτω και με όλη την δύναμη της ψυχής τους θα παλέψουν με τα κύματα για να σωθούν, καθώς θέλουν να φτάσουν στον προορισμό τους.


Το Ομήρου και το κείμενο του Βιργίλιου είναι παρόμοια. Για παράδειγμα στο κείμενο του Ομήρου αυτός που επιτίθεται είναι ο Ποσειδώνας, ενώ στο άλλο κείμενο ο Αίολος. Επίσης στο κείμενο του Ομήρου το πρόσωπο που παλεύει με τα κύματα ειναι ο Οδυσσέας, ενώ στο άλλο κείμενο είναι ο Αινιέας. Ακόμα, στο πρώτο κείμενο ο Ποσειδώνας επιτίθεται με μεγαλα κύματα και ο Αίολος με ανέμους και κύματα. Οι ποιητές χρησιμοποιούν και όμοιες εκφράσεις όπως "Λύθηκαν τότε του Οδυσσέα τα γόνατα...και μόνος του μιλούσε", "Λύθηκαν απ'τον φόβο...αναφώνησε". Στο κείμενο του Ομήρου, ο Οδυσσέας σκέφτεται πως καλύτερα να πέθαινε στον πόλεμο της Τροίας παρά να είχε έναν άδοξο θάνατο. Το ίδιο και ο Αινείας σκεφτότανε ότι καλύτερα θα ήταν να τον είχε σκοτώσει ο Διομήδης παρά να έχει κι αυτός έναν άδοξο θάνατο.
Μαρία Μαμόγλου


ΖΗΝΩΝ ΑΓ.
Η τρικυμία της ''Αινειάδας'' του Βιργιλίου μοιάζει πολύ με την τρικυμία της ενότητας (321-366) της Οδύσσειας, αφού και στα δύο κείμενα ο ήρωας παλεύει με τα κύματα. Βέβαια ο Οδυσσέας παλεύει στη σχεδία μόνος του, ενώ ο Αινείας έχει ναύτες με στόλο πλοίων. Και στα δύο κείμενα βοριάς, νοτιάς, λεβάντες και πουνέντες φυσούν ταυτοχρόνως προκαλώντας άγρια τρικυμία και απειλώντας να βυθίσουν το πλοίο και να πνιγεί ο ήρωας. Την τρικυμία την προκάλεσαν και στις δύο περιπτώσεις οργισμένοι θεοί, ο Ποσειδώνας και ο Αίολος.
Η στάση των ηρώων και στα δύο έργα είναι κοινή, δηλαδή αρχικά λιποψυχούν και εύχονται να είχαν ένδοξο θάνατο στη μάχη παρά άδοξο θάνατο από πνιγμό στην τρικυμία αγωνιώντας για την υστεροφημία τους.
Και τα δύο κείμενα είναι ποιήματα με ανιούσα κλιμάκωση στην περιγραφή της τρικυμίας και των δεινών που προκαλούνται στους ήρωες.


Απάντηση:
Τα δυο κείμενα μοιάζουν πολύ μεταξύ τους. Το ένα μοιάζει με αντιγραφή του άλλου. Στο πρώτο απόσπασμα το πρόσωπο που παλεύει με τα κύματα είναι ο Οδυσσέας, ενώ στο δεύτερο ο Αινείας. Επίσης στο πρώτο απόσπασμα αυτός που προκαλεί την τρικυμία είναι ο Ποσειδώνας ενώ στο δεύτερο ο Αίολος. Την επίθεσή τους κάνουν και οι δυο προκαλώντας τρικυμία στη θάλασσα και φέρνοντας ανέμους από διάφορα σημεία του ορίζοντα. Ο Οδυσσέας, όπως και ο Αινείας αρχικά φοβήθηκαν αλλά τελικά βρήκαν τη δύναμη να συνεχίσουν. Επίσης και τα δυο "θύματα" σκέφτηκαν πως αν είχαν πεθάνει στην Τροία θα ήταν καλύτερα, πριν ακόμα ξεκινήσουν το νόστο τους ώστε να μην περνούσαν όλα αυτά.
Τα δύο ποιήματα μοιάζουν πολύ και ως προς την γραφή τους. Στα δυο ποιήματα χρησιμοποιούνται παρόμοιες φράσεις και μονόλογοι.
Ελισαβετ Β.



Συγκρίνοντας τα δυο κείμενα διακρίνουμε εμφανείς ομοιότητες και μάλιστα σε τέτοια έκταση, ώστε μπορούμε να οδηγηθούμε στο συμπέρασμα ότι ο Όμηρος άσκησε ολοφάνερη επίδραση και αποτέλεσε πρότυπο του Ρωμαίου ποιητή. Πιο συγκεκριμένα, και στα δυο ποιητικά κείμενα ένας θεός, ο Ποσειδών στην Οδύσσεια και ο Αίολος στην Αινειάδα, παρεμβαίνει στα στοιχεία της φύσης, ο πρώτος «πιάνοντας την τρίαινα» και ο δεύτερος «χτυπώντας με το δόρυ του» και προκαλούν ξαφνικά τρικυμία ξεσηκώνοντας συγχρόνως όλους τους ανέμους . Ενώ ο σφοδρός περιστροφικός άνεμος σηκώνει τεράστια κύματα, μαζεύονται βαριά σύννεφα που κάνουν τη μέρα νύχτα, καταιγίδα «μπουρίνι» συμπληρώνεται με αστραπόβροντα. Επίσης και στα δυο κείμενα παρατηρείται κλιμάκωση των φυσικών φαινομένων σε τρεις διαδοχικές φάσεις, στην Αινειάδα η πρώτη φάση παρουσιάζεται από τον στίχο 81, η δεύτερη από τον στίχο 102 και η τρίτη από τον στίχο 113. Η αντίδραση του Αινεία (στ. 92- 101) είναι παρόμοια με την αντίδραση του Οδυσσέα: μετά την πρώτη φάση της θύελλας (στ. 327-345 ), τρέμει σύγκορμος και μονολογεί λέγοντας ότι θα ήταν προτιμότερο να είχε βρει ηρωικό και τιμημένο θάνατο στην Τροία από τα χέρια των γενναίων αντιπάλων.

ΣΙΛΑΓΚΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ Α3



ΕΝΟΤΗΤΕΣ 7Η - 9Η

ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΜΠΝΕΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΖΟΥΝ







ΕΝΟΤΗΤΑ 11Η: ζ 139 - 259


ΠΑΡΑΤΗΡΩ ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ ΕΜΠΝΕΥΣΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ


Το θέμα των παρακάτω αγγείων σχετίζεται με τη συνάντηση Οδυσσέα - Ναυσικάς.
  • Ποια πρόσωπα (ή αντικείμενα) εικονίζονται;
  • Από πού καταλαβαίνουμε την ταυτότητά των προσώπων;
  • Τελικά, οι αγγειογράφοι επηρεάστηκαν από το ομηρικό κείμενο;
Να διαβάσετε με προσοχή το αντίστοιχο χωρίο του Ομήρου, πριν απαντήσετε.


_Nausicaa-painter.jpg
_Odysseus-and-Nausikaa,_aison.jpg
Αμφορέας με λαιμό,
Μόναχο, Κρατική Συλλογή Αρχαιοτήτων
Πυξίδα, Αίσων

ΚΟΥΚΟΥΝΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
Στον Αμφορέα διακρίνουμε τον Οδυσσέα και την Αθηνά και αριστερά του Οδυσσέα ένα δέντρο όπου στεγνώνουν τα ρούχα που θα φορούσε στον γάμο της η Ναυσικά.
Την ταυτότητα του Οδυσσέα την καταλαβαίνουμε από την γύμνια του, από τα δύο κλαδιά που κρατάει για να την καλύψει [ τη γύμνια του ] και απ' το
αξύριστο πρόσωπό του. Την ταυτότητα της Αθηνάς την καταλαβαίνουμε από την περικεφαλαία και το δόρυ της. Επίσης, δίπλα απ' την Αθηνά,
απεικονίζεται και μια γυναίκα που τρέχει.
Στην πυξίδα, στο κάτω μέρος διακρίνουμε τον Οδυσσέα, και καταλαβαίνουμε πως είναι αυτός απ' τη γύμνια του, απ' τα κλαδιά που έχει πάρει από το
δέντρο που βρίσκεται δεξιά του για να την καλύψει, απ' το αξύριστο πρόσωπό του και από τον τρόπο που συστέλλεται. Αριστερά απ' τον Οδυσσέα απεικονίζεται η θεά Αθηνά, και την καταλαβαίνουμε από την περικεφαλαία και το δόρυ της. Τα άτομα που απεικονίζονται στην πυξίδα είναι οι υπηρέτριες, από τις οποίες οι τρείς τρέχουν πανικόβλητες,ενώ η άλλη, πλένει τα ρούχα της Ναυσικάς, για τον γάμο της.
Ο Όμηρος τελικά έχει επηρεάσει τους αγγειογράφους και αυτό το καταλαβαίνουμε απ' τις πολλές και χαρακτηριστικές λεπτομέρειες που δίνουν οι αγγειογράφοι στα έργα τους.


ΘΟΔΩΡΗΣ Ξ.
Στην αριστερή εικόνα διακρίνουμε τον Οδυσσέα και την Αθηνά, στη δεξιά εικόνα βλέπουμε τον Οδυσσέα στο κάτω μέρος, στο πάνω την Ναυσικά, αριστερά
από τον Οδυσσέα την θεά Αθηνά και τις ακόλουθες. Στην αριστερή εικόνα καταλαβαίνουμε τον Οδυσσέα, γιατί κρατάει δυο κλαδιά και είναι γυμνός και την
θεά Αθηνά, γιατί κρατάει δόρυ και φοράει την περικεφαλαία στο κεφάλι. Στη δεξιά διακρίνουμε τον Οδυσσέα, γιατί είναι μαζεμένος και έχει τον θάμνο πίσω
του από τον οποίο πήρε τα κλαδιά, τη θεά Αθηνά από το δόρυ που κρατάει και την περικεφαλαία. Τις ακόλουθες τις καταλαβαίνουμε, επειδή οι δυο
τρέχουν πανικοβλημένες και η μια πλένει την προίκα, ενώ την Ναυσικά επειδή στέκεται ήρεμη από το θάρρος που της έδωσε η θεά Αθηνά. Από όλα αυτά
καταλαβαίνουμε ότι οι αγγειογράφοι επηρεάστηκαν πολύ από τα ομηρικά έπη, γιατί έχουμε ζωντανή εικόνα όπως την περιγραφεί ο Όμηρος.


ΓΚΕΣΙΟΥ ΘΕΩΝΗ (περιγραφή του αριστερού αμφορέα):
Το κύριο πρόσωπο που απεικονίζεται στο αγγείο είναι ο Οδυσσέας ο οποίος κρατά στα δυό του χέρια κλάδια προσπαθώντας, όπως μας πληροφορεί
ο Όμηρος να κρύψει την γύμνια του...Στα αριστερά του φαίνεται ένα δένδρο στο οποίο είναι κρεμασμένα τα ρούχα της της Ναυσικάς. Ο Οδυσσέας είναι
στραμμένος προς την θεά Αθηνά η οποία φορά περικεφαλαία και κρατά το δόρυ όπως συνηθίζει να μας την παρουσιάζει ο Όμηρος. Δίπλα στην θεά
παρουσιάζεται η μορφή μιας γυναίκας η οποιά πιθανόν να είναι η πριγκίπισσα Ναυσικά. Ο καλλιτέχνης έχει επηρεαστεί απο το αντίστοιχο απόσμασμα
του Ομήρου προσθέτοντας όμως και δικά του διακοσμητικά στοιχεία, όπως τα καμπυλόγραμμα σχέδια που υπάρχουν στην βάση και το στόμιο του αμφορέα....


ΖΗΝΩΝ ΑΓ.
  • Στον αμφορέα εικονίζεται ο Οδυσσέας, η θέα Αθηνά και ένα δέντρο με ρούχα.
Στην πυξίδα εικονίζεται ο Οδυσσέας,η θεά Αθηνά, η Ναυσικά , δύο τρομαγμένες υπηρέτριες, μια ακόμη υπηρέτρια που πλένει ρούχα και ένας θάμνος.
  • Ο Οδυσσέας είναι γυμνός και κρατάει κλαδιά για να κρύψει την γύμνια του.Η θεά που βλέπουμε στην εικόνα καταλαβαίνουμε ότι είναι η Αθηνά διότι φοράει χλαμύδα, περικεφαλαία στο κεφάλι και κρατάει δόρυ.
Στην πυξίδα ο άντρας είναι ο Οδυσσέας, γιατί είναι γυμνός κοντά σε θάμνο, κρύβει την γύμνια του και είναι σκυφτός γιατί ετοιμάζεται να ικετεύσει την Ναυσικά. Η Αθηνά φοράει τα ίδια με πριν ρούχα αλλά επιπλέον δείχνει στον Οδυσσέα που πρέπει να πάει. Καταλαβαίνουμε πως η αρχόντισσα είναι η Ναυσικά από το παρουσιαστικό της , τα ρούχα της και το θάρρος της να μείνει ακίνητη. Καταλαβαίνουμε πως τα τρία κορίτσια είναι υπηρέτριες, διότι η μία πλένει τα ρούχα και οι άλλες δύο τρέχουν πανικόβλητες στη θέα του γυμνού άντρα.
  • Πιστεύω ότι οι αγγειογράφοι επηρεάστηκαν πολύ από τον Όμηρο, διότι οι εικόνες τους σε ασπίδες, αγγεία, αμφορείς,κρατήρες, κ.α αντικείμενα της εποχής εκείνης, είναι πιστές αναπαραστάσεις της σκηνής που περιγράφεται στο ομηρικό κειμένο.


ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΟΥΡΟΣ ( περιγραφή δεξιού αμφορέα)
Τα πρόσωπα που απεικονίζονται σε αυτή την πυξίδα,είναι ο Οδυσσέας ,η Ναυσικά και οι υπηρέτριες της καθώς και η θεά Αθηνά. Κυρίως κυριαρχεί η γυναικεία παρουσία για να μας υποδηλώσει την ντροπή που ένοιωσε ο Οδυσσέας όταν εμφανίστηκε μπροστά τους. Αυτό τον κάνει να είναι κρυμμένος πίσω από τον θάμνο. Η παρουσία της Αθηνάς μεγαλόπρεπη κάτι που διαφαίνεται από τα ρούχα της, την περικεφαλαία στο κεφάλι της, καθώς και το δόρυ που κρατά.
Η Ναυσικά εμφανίζεται ψυχραιμη, διότι η θεά Αθηνά της έδωσε θάρρος να σταθεί μπροστά σττον Οδυσσέα, διότι αυτή θα παίξει σημαντικό ρόλο στην επιστροφή του στην πατρίδα. Από την άλλη, οι υπηρέτριες φαίνονται να προσπαθούν να κινηθούν και να τρέξουν μακριά από αυτόν τον άγνωστο άνδρα που εμφανίστηκε μπροστά τους. Κάποια άλλη υπηρέτρια κρατά στα χέρια της ρούχα που τα πλένει. Ο αγγειογράφος ήθελε να αναπαραστήσει την σκήνη της εμφάνισης του Οδυσσέα μπροστά στην Ναυσικά. Θαρρώ πως με την εικόνα του μας μετέφερε σε εκείνη την εποχή. Γενικά το κείμενο τόσο της Οδύσσεια όσο και της Ιλιάδας έδωσε πλούσιο υλικό για τους αγγειοφράφους της εποχής τους και καθόρισε τα θέματα που έβαζαν πάνω σε αγγεία, ασπίδες, αγάλματα κ.λ.π.


Μαρία Μαμόγλου
Στην δεξιά εικόνα βλέπουμε τον Οδυσσέα (στο κέντρο, κάτω). Παρατηρούμε πως δε φοράει ρούχα και δεξιά διακρίνουμε το φυτό το οποίο έκοψε ο Οδυσσέας για να καλύψει τη γύμνια του. Αριστερά από τον Οδυσσέα βρίσκεται η θεά Αθηνά, που την καταλαβαίνουμε από την περικεφαλαία και από το δόρυ που κρατάει. Επίσης αριστερά από την θεά Αθηνά είναι μια από τις κοπέλες που τρέχει για να κρυφτεί, αριστερά από την κοπέλα που τρέχει πιθανόν να είναι η Ναυσικά γιατί κάθεται ακίνητη και αριστερά από την Ναυσικά διακρίνουμε μια κοπέλα η οποία πλένει τα ρούχα . Δεξιά από το φυτό διακρίνουμε επίσης μια κοπέλα η οποία τρέχει να κρυφτεί.
Στην αριστερή εικόνα διακρίνουμε τον Οδυσσέα που είναι γυμνός και κρατάει ένα φυτό για να κρύψει τη γύμνια του. Δεξιά από τον Οδυσσέα είναι η θεά Αθηνά που την καταλαβαίνουμε από το δόρυ και από την περικεφαλαία που φοράει. Επίσης δεξιά διακρίνουμε μια κοπέλα που τρέχει. Αριστερά από τον Οδυσσέα υπάρχει ένα δέντρο στο οποίο είναι απλωμένα τα πλυμένα ρούχα.
Οι δύο αυτοί αγγειογράφοι επηρεάστηκαν πολύ από το ομηρικό κείμενο ακόμα και στη λεπτομέρεια.


Ελευθερία Β.
Η εικόνα μάς παρουσιάζει μια πυξίδα, έργο του Αίσωνα. Πάνω της απεικονίζεται η σκηνή της συνάντησης του Οδυσσέα με την Καλυψώ που θα παίξει χαρακτηριστικό ρόλο στην επιτυχία του νόστου. Ο Οδυσσέας βρίσκεται ακριβώς κάτω από το κέντρο της πυξίδας και είναι ο μοναδικός άνδρας που απεικονίζεται. Στα χέρια του κρατάει δύο κλαδιά για να κρύψει τη γύμνια του (στ.162). Στα αριστερά του είναι η θεά Αθηνά. Αυτό το καταλαβαίνουμε από το ακόντιο που κρατά στο χέρι και την περικεφαλαία που φοράει. Δεξιά του Οδυσσέα και αριστερά της Αθηνάς βρίσκονται δύο κόρες που τρέχουν πανικόβλητες (στ.170-171-172). Αυτό φαίνεται από το διασκελισμό τους, που είναι μεγάλος. Διαμετρικά απέναντι του Οδυσσέα βρίσκεται η Καλυψώ η οποία στέκεται ψύχραιμη. Τέλος δεξιά της Καλυψώς είναι μία από τις κόρες, που πλένει τα ρούχα. Πολλοί αγγειογράφοι έχουν επηρεαστεί από τα έπη του Ομήρου και αυτό φαίνεται από τα έργα τους.


Θοδωρής Σταμπουλής
Τα πρόσωπα που εικονίζονται στα αρχαία αγγεία είναι ο Οδυσσέας, η Αθηνά, η Ναυσικά και οι υπηρέτριες της,ενώ τα αντικείμενα που εικονίζονται είναι ο θάμνος,τα κλαδιά,τα προικιά της Ναυσικάς και το δόρυ της Αθηνάς.
Την ταυτότητα της Αθηνάς την καταλαβαίνουμε από το δόρυ που κρατά και από την περικεφαλαία της.
Ο Οδυσσέας ξεχωρίζει γιατί είναι ο μόνος άντρας στα δύο αρχαία αγγεία και επειδή κρατάει το κλαδί για να καλύψει τη γύμνια του.
Η Ναυσικά διαφέρει από τα υπόλοιπα κορίτσια γιατί είναι καλύτερα ντυμένη και βρίσκεται κοντά στον Οδυσσέα.
Η υπόλοιπες κοπέλες είναι οι υπηρέτριες της Ναυσικάς διότι πλένουν τα προικιά της, δεν είναι καλοντυμένες και επειδή βρίσκονται μακριά από τον Οδυσσέα, γιατί τον φοβήθηκαν.
Οι αγγειογράφοι επhρεάστηκαν αρκετά από το ομηρικό κείμενο, γιατί οι αναπαραστάσεις που απεικονίζονται πάνω στα αρχαία αγγεία ταιριάζουν πολύ με τις εικόνες που περιγράφει ο Όμηρος στο κείμενό του.

Μαρίνα Ζήλου (περιγραφή του αμφορέα, αριστερή εικόνα)
Το κύριο πρόσωπο στον αμφορέα είναι ο Οδυσσέας. Ο Όμηρος τον παρουσιάζει άθλιο και ταλαιπωρημένο προσπαθώντας να βρει κατι να κρύψει την γυμνιά του. Στον συγκεκριμένο αμφορέα τον δείχνει να κρατά κλαδιά στα χέρια του και να είναι γυρισμένος προς την μεριά της θεάς Αθηνάς. Εκείνη φοράει περικεφαλαία και κρατά δόρυ όπως συνήθως την παρουσιάζει ο Όμηρος. Δίπλα στην θεά φαίνεται η μορφή μιας γυναίκας που πιθανόν να είναι η Ναυσικά.

Ελισάβετ Βαγγελινού
Στην πυξίδα βλέπουμε τον Οδυσσέα στο κάτω μέρος του αγγείου και καταλαβαίνουμε πως είναι αυτός καθώς είναι ο μόνος άντρας που απεικονίζεται. Επίσης βλέπουμε την Ναυσικά απέναντι από τον Οδυσσέα καταλαβαίνοντας πως είναι αυτή, επειδή είναι η μόνη που μένει ψύχραιμη αντικρίζοντας τον Οδυσσέα, γιατί σύμφωνα με τον Όμηρο η Ναυσικά ήταν η μόνη που κράτησε αυτή τη στάση βλέποντας τον Οδυσσέα, ενθαρρυμένη από τη θεά Αθηνά. Η γυναίκα με την περικεφαλαία που βρίσκεται δίπλα στον Οδυσσέα είναι προφανώς η θεά Αθηνά, αν και σύμφωνα με τον Όμηρο δεν παρουσιάζεται, απλά παρεμβαίνει στα γεγονότα. Τέλος βλέπουμε τις υπηρέτριές της Ναυσικάς. Φαίνεται πως είναι αυτές, πρώτα απ΄ όλα από την αντίδρασή τους βλέποντας τον Οδυσσέα και από τις αγγαρείες που κάνουν κάποιες από αυτές. Επιπλέον παρατηρούμε τον θάμνο από τον οποίο σύμφωνα με τον Όμηρο ξεπροέβαλε ο Οδυσσέας. Ο αγγειογράφος είναι προφανές πως εμπνεύστηκε από τους στίχους του Ομήρου.


Κισσούδη Ιωάννα
Στον αμφορέα, δηλαδή στην πρώτη εικόνα, διακρίνουμε στα αριστερά τον Οδυσσέα,τον οποίο αντιλαμβανόμαστε από τα κλαδιά που κρατά στα χέρια του, αποσκοπώντας να κρύψει τη γύμνια του, σύμφωνα με τον Όμηρο. Ακριβώς από πίσω του βλέπουμε ένα δέντρο, επάνω στο οποίο είναι πιθανόν κρεμασμένα τα ρούχα της Ναυσικάς. Επίσης, παρατηρούμε τη θεά Αθηνά απέναντι του, την οποία αναγνωρίζουμε από το δόρυ και την περικεφαλαία, αντικείμενα με τα οποία συμβολίζεται από τον Όμηρο. Ακόμη, πίσω από τη θεά Αθηνά, στο δεξί μέρος του αγγείου, πιθανόν να απεικονίζεται μία από τις φίλες της Ναυσικάς, καθώς φαίνεται τρομοκρατημένη, έτοιμη να τρέξει, ώστε να ξεφύγει από τον φριχτό και εξαθλιωμένο Οδυσσέα.

Στην πυξίδα, διακρίνουμε στο κάτω και δεξιό μέρος τον Οδυσσέα, τον οποίο αντιλαμβανόμαστε από τα κλαδιά που απεικονίζονται δίπλα του, τα οποία χρησιμοποιεί για να κρύψει τη γύμνια του, καθώς και από τη στάση του, στην οποία δείχνει συνεσταλμένος. Αριστερά του παρατηρούμε τη θεά Αθηνά, την οποία καταλαβαίνουμε από το δόρυ και την περικεφαλαία. Στο επάνω μέρος της πυξίδας εντοπίζουμε τη Ναυσικά, καθώς φαίνεται ακίνητη και θαρραλέα. Οι υπόλοιπες τρεις κοπέλες, πιθανόν να είναι φίλες της, διότι φαίνονται πανικόβλητες και έτοιμες να τρέξουν για να αποφύγουν τον Οδυσσέα.

Και οι δύο αγγειογράφοι, σαφώς έχουν επηρεαστεί από την περιγραφή του Ομήρου, προσθέτοντας κάποια προσωπικά αισθητικά στοιχεία στα αγγεία για να βελτιώσουν την εικόνα τους, όπως γραμμικά σχέδια, καμπύλες και τεθλασμένες γραμμές.


Μαρία Σαμακοβλή

ΑΜΦΟΡΕΑΣ

Στο κέντρο του Αμφορέα απεικονίζεται ο Οδυσσέας και στα δεξιά του η θεά Αθηνά. Καταλαβαίνουμε άμεσα ότι η θεά είναι η Αθηνά λόγω της ενδυμασίας της και των συμβόλων της όπως είναι η χαρακτηριστική της περικεφαλαία και το δόρυ. Ο Οδυσσέας είναι γυμνός και κρατά δυο κλαδιά προσπαθώντας να κρύψει την γυμνία του. Αριστερά του Οδυσσέα απεικονίζεται ένα δένδρο που πάνω του είναι κρεμασμένα τα προικιά της Ναυσικάς. Παρατηρούμε ότι δεξιά της θεάς Αθηνάς βρίσκεται μια γυναίκα τρομαγμένη από τη θέα του γυμνού άντρα, που πιθανότατα να ήταν μία απο τις παρακόρες της Ναυσικάς.


ΠΥΞΙΔΑ

Στη πυξίδα, στο πάνω μέρος της διακρίνουμε την Ναυσικά ψύχραιμη και ατάραχη από την γυμνή εμφάνιση του ταλαιπωρημένου Οδυσσέα. Ακριβώς δίπλα της και δεξιά βρίσκεται μία παρακόρη που πλένει τα προικιά της Ναυσικάς. Συνεχίζοντας, στο κάτω μέρος της πυξίδας εμφανίζεται ο Οδυσσέας γυμνός κρατώντας κλαδιά και προσπαθώντας να κρύψει την γυμνία των ανδρικών του μελών. Στ' αριστερά του βρίσκεται η θεά Αθηνά που του δείχνει τείνοντας το χέρι το σωστό δρόμο. Δύο γυναίκες παράπλευρα της Ναυσικάς κινούνται για ν' αποφύγουν τη θέα του γυμνού Οδυσσέα.

Σημαντικό είναι να αναφέρουμε ότι οι αγγειογράφοι επηρεάστηκαν από το έργο του Ομήρου και κομμάτια του αποτέλεσαν στοιχεία έμπνευσης για καλλιτεχνήματα. Συγκεκριμένα οι αγγειογράφοι έκαναν συνειδητά χρήση του ερυθρόμορφου ρυθμού και στα δύο έργα, χαρακτηριστικού της αρχαίας ελληνικής ζωγραφικής αγγείων.



Ξανθοπούλου Θάλεια
1.ΠΥΞΙΔΑ
Στο κέντρο του κάτω μέρος της πυξίδας διακρίνουμε τον Οδυσσέα. Καταλαβαίνουμε ότι είναι αυτός, επειδή είναι γυμνός. Αριστερά από τον Οδυσσέα βρίσκεται η Αθηνά, επειδή έχει δόρυ και περικεφαλαία. Μετά από την Αθηνά είναι μία κοπέλα. Το καταλαβαίνουμε, επειδή τρέχει. Πάνω πάνω στην πυξίδα είναι η Ναυσικά, και το καταλαβαίνουμε προφανώς, επειδή είναι ακίνητη. Δεξιά από την Ναυσικά είναι μία κοπέλα που πλένει τα ρούχα, και δεξιά από αυτήν είναι επίσης ακόμη μία που τρέχει. Όσο για το φυτό που είναι δίπλα στον Οδυσσέα, είναι αυτό με το οποίο προσπάθησε να καλύψει την γύμνια του.
Τέλος μπορούμε να πούμε πως ο αγγειογράφος επηρεάστηκε από το ομηρικό κείμενο, επειδή βασίστηκε στις λεπτομέρειες του κειμένου.
2. ΑΜΦΟΡΕΑΣ
Στο κέντρο απεικονίζεται ο Οδυσσέας, και το καταλαβαίνουμε επειδή είναι γυμνός. Στα χέρια του κρατάει δύο κλαδιά ,που με αυτά προσπάθησε να προστατεύσει την γύμνια του. Αριστερά του είναι τα πλυμένα ρούχα , που πλύθηκαν από τις υπηρέτριες της Ναυσικάς. Δεξιά του, είναι η θεά Αθηνά, επειδή φοράει περικεφαλαία και κρατάει δόρυ. Δεξιά της, είναι προφανώς μία φίλη της Ναυσικάς και το καταλαβαίνουμε, επειδή τρέχει.
Συμπεραίνουμε λοιπόν πως ο αγγειογράφος επηρεάστηκε από το ομηρικό κείμενο, επειδή βασίστηκε στις λεπτομέρειες.


ΑΝΝΑ ΠΙΤΑΚΗ
ΠΥΞΙΔΑ:
Κάτω και στη μέση της πυξίδας είναι ο ο Οδυσσέας που κόβει ένα κλαδί από το δέντρο που βρίσκεται δίπλα του για να καλύψει τη γύμνια του.Στα αριστερά του Οδυσσέα είναι η θεά Αθηνά. Διαμετρικά απέναντι από τον Οδυσσέα είναι η Ναυσικά που παραμένει ακίνητη και από τα αριστερά και τα δεξιά της Ναυσικάς είναι οι παρακόρες.



Η ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ


Απόσπασμα από το άρθρο του Ι.Θ. Κακριδή: "Η Γεωγραφία της Οδύσσειας"


... Για ορισμένους σταθμούς του ήρωα υπάρχει σχετική συμφωνία.

Έτσι, τους Λωτοφάγους τους τοποθετούσαν στη Μικρή Σύρτη της σημερινής Τυνησίας· τους Κύκλωπες στη βορειοανατολική γωνιά της Σικελίας, γύρω από το ηφαίστειο της Αίτνας· το νησί του Αιόλου στις Λιπαρές, της Κίρκης στο Τυρρηνικό πέλαγος· τις Σειρήνες στο στενό της Μεσσήνης, ανάμεσα στη Σικελία και στην Ιταλία· στο ίδιο στενό είχαν, έλεγαν, τις φωλιές τους η Χάρυβδη και η Σκύλλα. Το νησί που έβοσκαν τα κοπάδια του Ήλιου, η Θρινακία, ήταν η Σικελία. Και για τους Φαίακες υπάρχει σχετική ομοφωνία: η Σχερία τους δεν ήταν άλλη λέει από την Κέρκυρα.
Άλλους ωστόσο λαούς που επισκέφτηκε ο ήρωας της Οδύσσειας οι πηγές τους τοποθετούν καθεμιά και αλλού. Έτσι, τους Λαιστρυγόνες τους θέλουν μερικοί στη Σικελία, άλλοι στον κόλπο της Γαέτας, πιο πάνω από τη Νεάπολη της Καμπάνιας, άλλοι ψηλά στις Βόρειες θάλασσες. Τους Κιμμέριους πάλι άλλοι τους έβαζαν να κατοικούν στην Ιταλία, γύρω στη λίμνη Άορνο, στα δυτικά της Νεάπολης, άλλοι στη Μαύρη θάλασσα και άλλοι στον Βόρειο Πόλο. Τέλος, από τον Πλούταρχο (Περί τ. έμφαινομ. προσ. τω κύ­κλω της σελήνης 26) μαθαίνουμε πως για να φτάσει κανείς στο νησί της Καλυψώς έπρεπε να ταξιδέψει πέντε μερόνυχτα δυτικά από τη Βρετανία.

Όλες αυτές τις πληροφορίες μπορούμε να τις κατατάξουμε χοντρικά σε δύο ομάδες: σ' αυτές που εντοπίζουν τις πλάνες του Οδυσσέα στο χώρο της δυτικής Μεσόγειας θάλασσας, και σ' αυτές που στέλνουν τον ήρωα έξω από το Γιβραλτάρ και τον αφήνουν να παραδέρνει στον Ατλαντικό ωκεανό, ως τον Βόρειο Πόλο. Είναι η περίφημη θεωρία του εξωκεανισμού, που την πρόβαλε πρώτος ο Κράτης από τη Μαλλό της Κιλικίας τον 2ο π.Χ. αιώνα.

πηγή: Ελληνικός πολιτισμός



Για τη γεωγραφία της Οδύσσειας ας παρακολουθήσουμε τις ακόλουθες παρουσίασεις


Αναπαραστάσεις - Το ταξίδι του Οδυσσέα

πηγή: http://digitalschool.minedu.gov.gr



Σινεμά… Η //Οδύσσεια//: Νόστος, ε-ν 209

(της Δήμητρας Μήττα και του Κωνσταντίνου Βακουφτσή)
πηγή: πύλη για την ελληνική γλώσσα


ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΜΕ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΣΕΙΡΑ





ΕΓΚΙΒΩΤΙΣΜΟΣ



Σύμφωνα με το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής του Τριανταφυλλίδη, ο εγκιβωτισμός στη λογοτεχνία είναι μία αφηγηματική τεχνική
κατά την οποία μια σχετικά αυτοτελής και εκτεταμένη διήγηση περιέχεται μέσα σε άλλη.


Πρόκειται δηλαδή για τη μετακίνηση μιας μεγάλης ενότητας από την αρχή στη μέση μιας ιστορίας,
με τη μορφή της αναδρομικής διήγησης σε πρώτο πρόσωπο.

Στην περίπτωσή μας
  • Ο Οδυσσέας έζησε τις περιπέτειές του με τη σειρά που τις παρακολουθήσαμε στη χρονογραμμή που προηγείται. Ο Όμηρος όμως αναδιατάσσει το υλικό του με τον τρόπο που ο ίδιος επιθυμεί.
  • Έτσι, οι δεκάχρονες περιπέτειες του Οδυσσέα δε δίνονται με χρονολογική σειρά, αλλά ο Όμηρος παρουσιάζει ζωντανές μόνο τις τελευταίες 41 μέρες του νόστου του Οδυσσέα
και
  • Ο «Aρήτης Απόλογος» (επτάχρονη παραμονή στην Ωγυγία) εντάχθηκε/εγκιβωτίστηκε στο πρώτο βράδυ της παραμονής του Οδυσσέα στη Σχερία και
  • Oι «Aλκίνου Απόλογοι» (Kίκονες – Λωτοφάγοι – Kύκλωπες / Aίολος – Λαιστρυγόνες – Kίρκη / Άδης / Σειρήνες – Σκύλλα – Θρινακία – ναυάγιο – Xάρυβδη – Ωγυγία) εντάχθηκαν/εγκιβωτίστηκαν στη δεύτερη νύχτα της παραμονής του Oδυσσέα στη Σχερία.

Με άλλα λόγια:
  • Τον Οδυσσέα τον συναντάμε για πρώτη φορά στο νησί της Καλυψώς, στην Ωγυγία. Δηλαδή ο Όμηρος ξεκινά την αφήγηση της ιστορίας του ήρωα από τη μέση. (Θυμάστε ότι στο προοίμιο κάναμε λόγο για την τεχνική in medias res;)
  • Στη συνέχεια ο Όμηρος βάζει τον Οδυσσέα να διηγείται στους Φαίακες από την αρχή την ιστορία του σε πρώτο πρόσωπο (εγκιβωτισμός).



  • Τι πιστεύετε ότι πετυχαίνει ο Όμηρος με τις τεχνικές in medias res και εγκιβωτισμού;
  • Φανταστείτε το έπος δοσμένο με χρονολογική σειρά. Ποια περίπτωση από τις δύο προτιμάτε και γιατί;
  • Σκεφτείτε κάποιες ταινίες που είδατε στον κινηματογράφο. Χρησιμοποιούν ανάλογες τεχνικές; Γιατi;

Ο Όμηρος με την τεχνική του εγκιβωτισμού και αυτή της in medias res πετυχαίνει να δώσει στους ακροατές ένα αίσθημα αγωνίας για την πλοκή του έργου. Εάν ο Όμηρος δε χρησιμοποιούσε αυτές τις τεχνικές και το έργο του ήταν γραμμένο σε χρονολογική σειρά δε θα κινούσε το ενδιαφέρον των ακροατών και των θεατών.Γι' αυτό το λόγο προτιμώ το έπος του Ομήρου στην τεχνική του εγκιβωτισμού και in medias res. Μία ταινία η οποία χρησιμοποιεί τις τεχνικές αυτές και έχει κερδίσει τις τις εντυπώσεις πολλών θεατών είναι το ' Φάντασμα της Όπερας'. Η ταινία αυτή ξεκινάει με τον σύζυγο της Kristen, γερασμένος πια να πηγαίνει στον τάφο της γυναίκας του. Στη συνέχεια το έργο αναφέρεται στην περιπέτεια της Kristen με το φάντασμα της όπερας και στο τέλος της ταινίας ο ηλικιωμένος άντρας της πηγαίνει στον τάφο της.
ΑΝΟΙΞΗ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ Α2


ΝΕΦΕΛΗ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ Α2
Κατά τη γνώμη μου, εάν η Οδύσσεια ήταν γραμμένη με χρονολογική σειρά δεν θα είχε τόσο ενδιαφέρον. Ο εγκιβωτισμός, δηλαδή η μετακίνηση μιας μεγάλης ενότητας από την αρχή στη μέση μιας ιστορίας με τη μορφή της αναδρομικής διήγησης, πετυχαίνει να δώσει στον ακροατή ένα αίσθημα αγωνίας για την πλοκή και συνέχεια του έργου. Ετσι η τεχνική του εγκιβωτισμού είναι πολύ σημαντική για τη συνέχεια του έργου. Αν δεν χρησιμοποιούσε ο Όμηρος αυτήν την τεχνική τότε το έργο του δε θα κινούσε το ενδιαφέρον των ακροατών. Πολλές ταινίες χρησιμοποιούν επίσης ανάλογες τεχνικές όπως αυτές του Ομήρου καθώς με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνουν να κινήσουν το ενδιαφέρον των ακροατών.



ΑΝΝΑ ΠΙΤΑΚΗ
Ο Όμηρος με την τεχνική του εγκιβωτισμού πετυχαίνει να κάνει τον αναγνώστη να έχει αγωνία για το τι θα γίνει στη συνέχεια της Οδύσσειας. Κατά τη γνώμη μου δε θα ήθελα το έπος της Οδύσσειας να παρουσιάζεται με χρονολογική σειρά, γιατί έτσι ίσως μου φαινόταν βαρετό και με λιγότερο ενδιαφέρον. Επίσης, στις ταινίες πολλοί σκηνοθέτες χρησιιμοποιούν τεχνικές ανάλογες με αυτές της αναδρομικής αφήγησης ή του εγκιβωτισμού.


ΙΩΑΝΝΑ ΚΙΣΣΟΥΔΗ
Στην Οδύσσεια, για πρώτη φορά συναντάμε τον Οδυσσέα στο νησί της Καλυψώς, την Ωγυγία. Στην πραγματικότητα, οι περιπέτειες του είχαν ξεκινήσει ήδη πολύ νωρίτερα. Ο Όμηρος όμως επιλέγει να τις προβάλλει με την αναδρομική αφήγηση του Οδυσσέα (<<Αρήτης Απόλογος>> , <<Αλκίνου Απόλογοι>>) στη μέση της εξιστόρησης. Έτσι, η Οδύσσεια ξεκινά από ένα τμήμα της που βρίσκεται στη μέση και στη ροή της διήγησης εισάγεται και το αρχικό κομμάτι. Ο Όμηρος, χρησιμοποιώντας αυτες τις τεχνικές (in medias res και εγκιβωτισμός) επιδιώκει να προκαλέσει αγωνία και να κάνει το κείμενο πιο ενδιαφέρον και λιγότερο μονότονο. Ακόμη, συγκρίνοντας την εκδοχή του Ομήρου με την ανάγνωση του έπους σε χρονολογική σειρά, προτιμότερη θα ήταν η πρώτη επιλογή, καθώς με τη συγκεκριμένη τεχνική, στην αρχή δε γνωρίζεις τι έχει προηγηθεί και η πλοκή της ιστορίας γίνεται πιο ενδιαφέρουσα και όταν πλέον γίνονται γνωστά τα πρώτα γεγονότα, αντιλαμβάνεσαι σε τι οφείλονται και όλες οι περιπέτειες του Οδυσσέα. Η τεχνική αυτή του Ομήρου έχει επηρεάσει σαφώς τους παραγωγούς ταινιών μέχρι και σήμερα. Αρκετές ταινίες, παρατηρούμε πως βασίζονται στην ιδέα του και έτσι γίνονται περισσότερο ελκυστικές, καθώς η πλοκή τους περιλαμβάνει περισσότερη δράση.


ΘΟΔΩΡΗΣ Ξ.
Ο Όμηρος με την τεχνική του εγκιβωτισμού προσπαθει να κρατήσει τον θεατή σε αγωνιά γιατι αλλιώς η αφήγηση θα ήταν βαρετή. τη θέση του ακρωατηρίου την παίρνουμε εμεις.Επίσης θελει να μας δειξει το παρελθόν του Οδησσεα και τον χρονο που εχει περασει μεχρι τωρα. προτιμω την τεχνικη του εγκιβωτισμου γιατι ετσι θα σε κρατουσε σε αγωνια ενω με χρονολογική σειρά θα ηταν βαρετό και δεν θα ειχε ενδιαφερον να παρακολουθισεις την συνεχεια. Η ταινια τιτανικος χρησιμοποιεί την τεχνικη του εγκιβωτισμού και ξεκιναει δείχνοντας το καραβι βουλιαγμένο ενω συνεχίζει με το ταξιδι του καραβιου πριν βουλιαξει.Οι σκηνοθετες χρισιμοποιουν αυτεσ τις τεχνικές για να προκαλέσουν την αγωνια και την περιπέτεια στους θεατές.


Μαρία Μαμόγλου
Ο Όμηρος χρησιμοποιει την τεχνική του εγκιβωτισμού και του in medias res. Με αυτές τις τεχνικές πετυχαίνει και δίνει μια αγωνία για το τι θα γίνει στη συνέχια. Εμένα μου αρέσει περισσότερο η τεχνική του εγκιβωτισμού, γιατί έχεις μεγαλύτερη αγωνία για τη συνέχεια παρά όταν είναι τα γεγονότα σε χρονολογική σειρά. Κάτι παρόμοιο γίνεται και στην ταινία του Τιτανικο,ύ καθώς ξεκινάει η πρωταγωνίστρια να αφηγείται σε μεγάλη ηλικία αυτά που είχε ζήσει στο παρελθόν, δηλαδή το βούλιαγμα του πλοίου.


Νάντια Μπ.
Ο Όμηρος χρησιμοποιεί την τεχνική του 'in madias res' και του εγκιβωτισμού, για να μας κάνει να έχουμε αγωνία, για το τι θα συμβεί στη συνέχεια. Εγώ πιστεύω, πως με τη χρονολογική σειρά το έπος θα είχε λιγότερο ενδιαφέρον και προτιμάω τον τρόπο που χρησιμοποιεί ο Όμηρος, γιατί έχει περισσότερο ενδιαφέρον. Πολλές ταινίες χρησιμοποιούν τις τεχνικές αυτές, όπως ο ΄Τιτανικός' , 'Slumdog Millionaire' και άλλες.


Ξανθοπούλου Θάλεια
Ο Όμηρος με τη τεχνική του in media res και εγκιβωτισμού καταφέρνει να κρατήσει τον αναγνώστη σε αγωνία. Το ότι αρχίζει από τη μέση και μετά ξαναρχίζει από εκεί που σταμάτησε δίνει μια ιδιαίτερη αίσθηση στο κείμενο. Με αυτές τις δύο τεχνικές του καταφέρνει να υποκλίνονται όλοι σήμερα, ακούγοντας το όνομα του.Πιστεύω ότι το κείμενο με τα γεγονότα σε χρονολογική σειρά δεν θα έχουν ενδιαφέρον.Μία ταινία που χρησιμοποιεί αυτές τις δύο τεχνικές είναι το Slumdog Millionaire.

Σαμακοβλή Μαρία
Οι τεχνικές αφήγησης του εγκιβωτισμού και in media res που χρησιμοποιεί ο Όμηρος έχουν την έννοια ότι επιλέγεται ως αρχή το πιο κρίσιμο σημείο μιας ιστορίας και στην πορεία της αφήγησης διαμορφώνονται οι κατάλληλες συνθήκες, ώστε να αναφερθούν και όσα προηγήθηκαν. Μ' αυτόν τον τρόπο το έργο του κάθε άλλο παρά βαρετό και κουραστικό γίνεται. Αντίθετα, απορροφά τον αναγνώστη, του εξάπτει την περιέργεια και τον κρατά σε αγωνία. Δεν είναι τυχαίο που τα δημιουργήματά του επιβίωσαν μέχρι σήμερα, διαβάζονται και σχολιάζονται σ΄όλο τον κόσμο και όχι μόνο στην Ελλάδα. Ο Όμηρος είναι ο πρώτος που χρησιμοποιεί την παραπάνω μέθοδο και αναμφισβήτητα έχει επηρεάσει πολλούς συγγραφείς και παραγωγούς ταινιών. Ένα παράδειγμα της τεχνικής του πιστεύω πως είναι η ταινία <<ΠΟΛΙΤΙΚΗ κουζίνα>>, όπου παντρεύει αρμονικά το σήμερα με το χθές μέσα από ευχάριστες και δυσάρεστες αναμνήσεις του πρωταγωνιστή.

Θεώνη Γ.

Ο Όμηρος, ο μεγάλος δημιουργός της Οδύσσειας, χρησιμοποίησε στο έργο του την τεχνική του εγκιβωτισμού και της in medias res κατά τις οποίες άρχισε την αφήγηση της ιστορίας από το τέλος και όχι όπως συνηθίζεται από την αρχή των γεγονότων. Κατά τη γνώμη μου σκοπό είχε να κάνει τον ακροατή περίεργο και ανυπομονετικό για την συνέχεια της ιστορίας προκαλώντας του έτσι αγωνία και έντονο ενδιαφέρον.
Αν το έπος ήταν δοσμένο με χρονολογική σειρά, προφανώς θα εξακολουθούσε να είναι ένα συγκλονιστικό δημιούργημα, ωστόσο όμως δεν θα ήταν πια τόσο ξεχωριστό και ιδιαίτερο... Γι'αυτό το λόγο και θα προτιμούσα το έπος, όπως έχει γραφτεί. Σήμερα πολλοί καλλιτέχνες έχουν υιοθετήσει τις τεχνικές του Ομήρου τόσο σε κείμενα όσο και σε ταινίες. Μια τέτοια ταινία είναι αυτή του Τιτανικού...
ΖΗΝΩΝ ΑΓ.

Ο Όμηρος, με τις τεχνικές in medias res και εγκιβωτισμού, αρχίζει την αφήγηση από την μέση και όχι όπως συνηθίζεται από την αρχή. Κατά την γνώμη μου θέλει να δημιουργήσει αίσθηση αγωνίας και ανυπομονησίας για το τι θα επακολουθήσει και μας κεντρίζει το ενδιαφέρον για το πώς έφτασε ως εδώ ο ήρωάς μας.
Προτιμώ αυτή την τεχνική διότι αν τα γεγονότα της ιστορίας ήταν δοσμένα με την ακριβή τους χρονολογκή σειρά, το κείμενο ίσως ήταν ανιαρό και δεν θα ήταν κάτι το πρωτότυπο. Σήμερα, συγγραφείς και ταινίες βασίζονται σ'αυτό τον τρόπο.


ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΟΥΡΟΣ

Ο Όμηρος στην Οδύσσεια χρησιμοποιεί την τεχνική in medias res και εγκιβωτισμό δίνοντας έτσι έμφαση στην πλοκή της υπόθεσης και με τον τρόπο αυτό καθήλωνε τους ακροατές που γεμάτοι αγωνία περίμεναν να ακούσουν την ιστορία του Οδυσσέα. Η εξιστόρηση της ιστορίας σε πρώτο πρόσωπο από τον Όμηρο δίνει αμεσότητα στην αφήγηση. Πολλοί σκηνοθέτες έχουν υιοθετήσει την τεχνική αυτή του Ομήρου. Μια ταινία που έχει χρησιμοποιήσει μια παρόμοια τεχνική σαν αυτή του Ομήρου είναι ο Τιτανικός……καθώς και το slumdog millionaire (2008). Θα λέγαμε ότι είναι μια πετυχημένη συνταγή για να κερδίσει το ενδιαφέρον του κοινού. Εμένα προσωπικά μου έχει κερδίσει το ενδιαφέρον για την εξέλιξη της υπόθεσης και με εχει καθηλώσει περιμένοντας την συνέχεια.


Ελευθερία Β.

Ο Όμηρος με τις τεχνικές in medias res και εγκιβωτισμού πετυχαίνει να κάνει τον αναγνώστη να έχει αγωνία για τη συνέχεια και θέλει να φτάσει στο τέλος. Εάν το έπος του Ομήρου ήταν γραμμένο σε χρονολογική σειρά, θα ήταν κατά τη γνώμη μου μονότονο και δεν θα έλκυε τον αναγνώστη να το διαβάσει. Πολλοί σεναριογράφοι έχουν υιοθετήσει αυτές τις τεχνικές. Κάποιες από τις ταινίες στις οποίες έχουν χρησιμοποιηθεί αυτές οι τεχνικές είναι <<Ο Άγγλος ασθενής>> και <<Ο Τιτανικός>>.

Αθηνά Γούρου

Από τη ραψωδία ι μέχρι και την μ ο Οδυσσέας μετατρέπεται σε εσωτερικό αφηγητή και έτσι αντικαθιστά τον εξωτερικό αφηγητή. Από την ι ραψωδία διακόπτεται η κύρια αφήγηση και έχουμε πρωτοπρόσωπη αναδρομική αφήγηση. Έτσι ο μεγάλος αυτός ποιητής Όμηρος μάς εισάγει στην τεχνική του εγκιβωτισμού. Μια τεχνική που κάνει τον ακροατή να καθηλώνεται και να περιμένει με ενδιαφέρον την εξέλιξη της υπόθεσης. Η τεχνική αυτή μου εξάπτει και έμενα την φαντασία και πάντα μου προκαλεί το ενδιαφέρον είτε το διαπιστώνω σε κάποιο βιβλίο είτε το βλέπω σε ταινία περισσότερο παρά άμα ήταν σε χρονολογική σειρά, όπου θα έχανε κάθε μυστήριο και κάθε πλοκή που έχει. Οι σκηνοθέτες κάνουν συχνά χρήση της τεχνικής αυτής π.χ. στην ταινία The hurt locker (2008).


Ελισάβετ Β.

Πιστεύω πως ο Όμηρος με τις τεχνικές in medias res και εγκιβωτισμού θέλει να μας κάνει να περιμένουμε την αρχή της ιστορίας με μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Δηλαδή μας αφηγείται αρχικά την ιστορία του Οδυσσέα από το νησί της Καλυψώς με σκοπό να υποθέσουμε τις περιπέτειες που προηγήθηκαν, αφήνοντάς μας με μια απορία. Τελικά μας λέει την αρχή της ιστορίας, όταν ο Οδυσσέας φτάνει στο νησί των Φαιάκων. Την ίδια τεχνική βλέπουμε και στην ταινία Forrest Gump, ο οποίος αρχικά κάθεται σε μια στάση λεωφορείου και διηγείται στους περαστικούς τις περιπέτειές του.

Αλεξάνδρα Κ.
Κατά την γνώμη μου,ο Όμηρος χρησιμοποιεί τις τεχνικές 'in medias res' και 'εγκιβωτισμού' για να υπάρχει ένα είδος αγωνίας για την αρχή. Ο Οδυσσέας μάς μιλάει για τις περιπέτειες του για πρώτη φορά,στο νησί των Φαιάκων στον βασιλιά Αλκίνοο. Τότε αρχίζουν να λύνονται όλες οι απορίες μας για τα προηγούμενα. Αυτές τις τεχνικές έχουν αρχίσει να τις χρησιμοποιούν και κάποιες ταινίες, ώστε να μας προκαλούν αγωνία.


ΕΝΟΤΗΤΕΣ 16 - 18 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ



Άσκηση συμπλήρωσης κενών - ραψωδία κ



Άσκηση συμπλήρωσης κενών - ραψωδία λ



Άσκηση αντιστοίχισης - ραψωδία λ



Άσκηση συμπλήρωσης κενών - ραψωδία μ



Άσκηση συμπλήρωσης κενών - ραψωδία ν




ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΟΙ



Τυπικό αναγνωριστικής διαδικασίας
H αναγνώριση της Iθάκης από τον Oδυσσέα ακολουθεί μια διαδικασία, που επαναλαμβάνεται και στους επόμενους αναγνωρισμούς, με τις αναγκαίες κάθε φορά προσαρμογές, γι’ αυτό χαρακτηρίζεται τυπική:

  • προϋποτίθεται πολύχρονη απουσία εκείνου που αναγνωρίζει (δηλαδή του αναγνωριστή) από αυτό που αναγνωρίζεται (δηλαδή το αναγνωριζόμενο)
  • απομονώνονται τα αναγνωριστικά υποκείμενα (δηλαδή ο αναγνωριστής και το αναγνωριζόμενο)
  • καλύπτεται το αναγνωριζόμενο
  • αποκαλύπτεται και υποβάλλεται σε δοκιμασία
  • ακολουθεί αναγνώριση και έκφραση συναισθημάτων


Λέξεις – κλειδιά για να θυμόμαστε βήμα προς βήμα το τυπικό των αναγνωρισμών

  1. πολύχρονη απουσία
  2. απομόνωση
  3. κάλυψη
  4. αποκάλυψη και δοκιμασία
  5. αναγνώριση και έκφραση συναισθημάτων


Άσκηση:
Nα συγκρίνετε τον τρόπο με τον οποίο έγινε η αναγνώριση α. του Oδυσσέα από τον Tηλέμαχο (στ. 196-260) και β. του Oρέστη από την Hλέκτρα (στο παρακάτω «παράλληλο κείμενο»).

Aναγνώριση του Oρέστη από την αδελφή του, την Hλέκτρα

[H Hλέκτρα ζούσε δυστυχισμένη στα ανάκτορα των Mυκηνών, όπου βασίλευε ο Aίγισθος και η Kλυταιμνήστρα (μετά τη δολοφονία του Aγαμέμνονα), και περίμενε
εκδικητή τον Oρέστη, που μικρόν τον είχε φυγαδεύσει στη Φωκίδα. Στο ακόλουθο απόσπασμα ο Oρέστης, που έχει επιστρέψει, συναντά την αδελφή του.]

Hλ. Ξέρεις ποιον καλούσα στις ευχές μου;
Oρ. Ξέρω. Tον Oρέστη λαχταρούσες· λιώνοντας.
Hλ. Kαι που τον λαχταρούσα μήπως εισακούστηκα;
Oρ. Eγώ είμαι. Mην ψάχνεις άλλον από μένα.
Hλ. Ξένε, γιατί; Kακό μού πλέκεις δόλο;
Oρ. O ίδιος τότε· εναντίον μου.
Hλ. Περιπαίζεις τα δεινά μου.
Oρ. Kαι τα δικά μου τότε.
Hλ. Oρέστη να σε πω; Eίσαι ο Oρέστης;
Oρ. Tον Oρέστη βλέπεις. Tο απίστευτο.
[O Oρέστης παρουσιάζει σημάδια που πείθουν την αδελφή του – και συνεχίζει:]
Kράτα την· κράτα την τη χαρά σου μην ξεσπάσει.
Mας μισούν οι πιο δικοί μας.
Hλ. Aχ λαχτάρα γλυκιά του πατρικού μου. Mόνη!
Δάκρυα και ελπίδα μου
Tης γενιάς μας σωτήρα
Tα χέρια σου τα δυνατά θα το ξαναπάρουν
το πατρικό μας.
Tων ματιών μου χαρά είσαι· τετράδιπλη.
Πατέρα μου σε λέω
Mάνα μου είσαι. [...] Eκείνην τη μισώ.
Kαι της σφαγμένης αδερφής μας [= της Iφιγένειας]
είσαι ο πιστός ο αδερφός. O εκδικητής.
Nα μας συντρέξει μόνο η Iσχύς και η Δίκη
και πάνω απ’ όλους ο Δίας ο μέγιστος.

(Aισχύλος, Xοηφόροι, στ. 216-245, μτφρ. K. Tοπούζης, εκδ.Eπικαιρότητα, Aθήνα1991)


Αθηνά Γ.

Μπορούμε να διαπιστώσουμε πως η διαδικασία αναγνωρισμού του Ορέστη από την Ηλέκτρα είναι σε γενικές γραμμές ίδια μ'αυτή του Οδυσσέα από τον Τηλέμαχο. Κι εκεί έχει προηγηθεί η μακρόχρονη απουσία του Ορέστη. Επίσης ο Ορέστης και η Ηλέκτρα είναι μόνοι τους την ώρα του αναγνωρισμού. Ο Ορέστης αποκαλύπτει την ταυτότητά του, αλλά η Ηλέκτρα είναι δύσπιστη κι εκείνος για να την πείσει, παρουσιάζει αναγνωριστικά σημάδια. Ακολουθεί έπειτα ο αναγνωρισμός και η συγκίνηση συνοδευόμενη με τα έντονα συναισθήματα που νιώθουν εκείνη τη στιγμή μετά από τόσα χρόνια. Βέβαια, στον αναγνωρισμό Ορέστη - Ηλέκτρας δεν έχουμε κάλυψη της αληθινής ταυτότητας του Ορέστη με παραμόρφωση ή μεταμφίεση, απλώς η Ηλέκτρα δεν μπορεί να αναγνωρίσει στο πρόσωπο του ξένου που έχει απέναντι της, του αδερφού της, γιατί έχει να τον δει από τότε που ήταν μικρός και τον είχε φυγαδεύσει στη Φωκίδα. Μία σημαντική διαφορά είναι ότι είχαν ένα κοινό παρελθόν, έστω και αν ήταν σύντομο, στο οποίο μπορούν να ανατρέξουν για αναγνωριστικά σημάδια. Κάτι που δεν συμβαίνει στην περίπτωση του Οδυσσέα και του Τηλέμαχου, αφού, όταν ο πατέρας έφυγε στην Τροία, ο γιος ήταν ακόμη μωρό. Γι' αυτό στον αναγνωρισμό τους ο Τηλέμαχος δεν ζητά σημάδια και μνήμες που έχουν κοινές ο Οδυσσέας με τον Τηλέμαχο και γι 'αυτό το λόγο ο Οδυσσέας δεν τα αναφέρει για να πείσει το γιο του.